الاسم : مبتداء .
اكّدا : فعل ، ماضى ، مجهول ، مفرد ، مذكّر ، غائب از باب تفعيل و الفش الحاقى است .
مع : اسم ، مضاف ، ظرف ، متعلّق باستقرّ ، حال .
ضمير : مضاف اليه ، موصوف .
طابق : فعل ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، ماضى ، از باب مفاعله ، صفت براى « ضمير » .
المؤكّدا : مفعول براى « طابق » .
ترجمه
بواسطه « نفس » يا « عين » اسم تأكيد مىشود ، در حالى كه هركدام از نفس و عين با ضميرى بوده كه با مؤكّد مطابقت دارند .
متن : « 521 »
و اجمعهما بأفعل إن تبعا * ما ليس واحدا تكن متّبعا
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
اجمعهما : فعل و فاعل و مفعول ، فعل امر ، حاضر ، مفرد ، مذكّر .
بافعل : جارّ و مجرور ، متعلّق به « اجمعهما » .
ان : حرف شرط .
تبعا : فعل ماضى ، تثنيه ، مذكّر ، غائب ، فعل شرط ، محلّا مجزوم است و جواب شرط بقرينه « اجمعهما » محذوف است .
ما : موصوله ، مفعول .
ليس : از افعال ناقصه و ضمير در آن اسمش مىباشد ، صله و عائد براى « ما » .
واحدا : خبر براى « ليس » .
تكن : فعل مضارع مجزوم در جواب امر يعنى « اجمعهما » ضمير مستتر در آن اسمش مىباشد .
متّبعا : به صيغه اسم فاعل ، خبر براى « تكن » .
ترجمه
نفس و عين اگر تابع باشند براى غير مفرد آنها را بروزن « افعل » جمع ببند تا از