قوله : اذا اختلف معناه : مثلا در « رجلين » آحادش زيد و عمرو بوده و يكى عالم و ديگرى جاهل باشد .
قوله : او فى احدهما : يعنى اختلاف تنها در عمل بوده يا در خصوص معنا با هم متفاوت و مختلف باشند اختلاف در عمل مانند : قام زيد و ضربت عمروا العالمان .
در اين مثال « العالمان » از صفت بودن قطع شده و خبر براى مبتداء محذوف مىباشد و اختلاف در معنا نظير : قام زيد و جلس عمرو العالمان .
در اين مثال « قام » و « جلس » اگرچه هردو لازم بوده فلذا « زيد » و « عمرو » هردو فاعل بوده و اعرابشان ، اعراب رفع مىباشد ولى از نظر معنا چون با هم اختلاف دارند « العالمان » را نمىتوان بعنوان صفت « زيد » و « عمرو » آورد بلكه لازم است از صفت بودن قطع شود و خبر براى مبتداء محذوف قرار گيرد .
قوله : بدونها كلّها : ضمائر مؤنّث به نعوت راجع مىباشند .
قوله : ان كان معيّنا به دون غيره : ضمير در « كان » به منعوت و در « به » و « غيره » به بعضها راجع است .
قوله : به شرط تقديمه : يعنى تقديم الباقى .
قوله : رافعا له : ضمير در « له » به نعت راجع است .
قوله : و امرأته حمّالة الحطب : آيه ( 4 ) از سورهء مسدّ .
قوله : و عندهم قاصرات الطرف : آيه ( 48 ) از سورهء صافّات .
قوله : شيئا طائلا : كلمه « طائل » يعنى نافع .
متن : « 520 »
بالنّفس أو بالعين الاسم أكّدا * مع ضمير طابق المؤكّدا
تجزيه و تركيب
باء : حرف جرّ .
النفس : مجرور بباء ، متعلّق به « اكّدا » .
او : عاطفه .
بالعين : جارّ و مجرور ، متعلّق به « اكّدا » ، معطوف به « النفس » .