حال اگر اسم تفضيل از الف و لام و اضافه مجرّد نبود « من » را با آن نمىآورند .
سؤال
در برخى از اشعار و كلمات فصحاء ديده شده با اينكه اسم تفضيل با الف و لام هست معذلك كلمه « من » نيز بدنبالش آمده مانند آنچه در قول ميمون بن قيس آمده :
و لست بالاكثر منهم حصىّ * و انّما العزّة للكاثر
يعنى : اى علقمه نيستى بيشتر از ايشان از حيث عدد و شماره و همانا عزّت و غلبه براى جمعيّت صاحب كثرت مىباشد .
شاهد در « الاكثر » است با اينكه الف و لام دارد بعد از آن كلمه « من » آمده است .
جواب
با اين بيت نمىتوان قاعده مذكور را نقض نمود چه آنكه كلمه « من » در اين بيت براى بيان جنس است نه ابتداء غايت و ما گفتيم اگر اسم تفضيل با الف و لام يا مضاف اليه همراه باشد « من » ابتداء غايت بدنبالش در نمىآيد .
مصنّف گويد :
و اگر اسم تفضيل به نكره اضافه شد يا مجرّد آمد لازم است به صيغه مفرد مذكّر ذكر گردد .
شارح گويد :
مقصود اينست كه اگر اسم تفضيل به نكره اضافه شده يا از اضافه و الف و لام مجرّد بود لازم است آن را به صيغه مفرد مذكّر بياورند اگرچه موصوف بر خلاف آن باشد مانند :
ليوسف و اخوه احبّ الى ابينا منّا ( همانا يوسف و برادرش نزد پدرمان از ما محبوبتر هستند ) .
شاهد در « احبّ » است كه از الف و لام و اضافه مجرّد بوده لاجرم مفرد مذكّر آمده اگرچه موصوف تثنيه است يعنى ( يوسف و اخوه ) .
و نظير :
قل ان كان آبائكم و ابنائكم تا آنجا كه فرموده : احبّ اليكم ( بگو اگر باشند پدران و فرزندانتان . . تا آنجا كه مىفرمايد : محبوبترند نزد شما ) .
در اين آيه شريفه كلمه « احبّ » چون مجرّد از الف و لام و اضافه مىباشد با