ترجمه و شرح
مبحث اسم تفضيل ( باب افعل تفضيل )
مصنّف گويد :
از فعلى كه صيغه تعجّب ساخته مىشود ، افعل را براى تفضيل بساز ، و از آنچه ساختن تعجّب ممنوع است ساختن تفضيل را ممنوع بدان .
شارح گويد :
مقصود اينست كه قبلا گفتيم صيغه تعجّب از فعلى ساخته مىشود كه واجد شرائطى باشد اكنون مىگوئيم :
از چنين فعلى صيغه افعل را براى تفضيل بساز مانند :
هذا افضل من زيد ( اين از زيد برتر مىباشد ) .
و نظير :
هذا اعلم من زيد ( اين داناتر از زيد مىباشد ) .
در ايندو مثال « افضل » و « اعلم » صيغه تفضيل بوده و از دو فعل ، فضل و علم ساخته شدهاند و ايندو فعل تمام شرائط سابق الذكر را دارند يعنى :
اوّلا : ثلاثى مجرّد بوده .
ثانيا : متصرّف هستند .
ثالثا : قابل كم و زياد مىباشند .
رابعا : تام بوده .
خامسا : منفى نيستند .
سادسا : اسم فاعل آنها بروزن افعل نيست .
سابعا : مجهول نمىباشند .
و بايد توجّه داشت از هرفعلى كه ساختن صيغه تعجّب ممنوع است ساختن افعل تفضيل نيز ممنوع مىباشد . بنابراين نمىتوان صيغه تفضيل را ازغير فعل يا فعل زائد برسه حرف يا از فعلى كه شرائط ديگر را ندارند ساخت .
و امّا : مثال هو اقمن بكذا ( او بفلان چيز سزاوارتر است ) .
و : هو اخصر منه ( آن مختصرتر از آن است ) .
و : هو ابيض من اللّبن ( آن از شير سفيدتر است ) .
هرسه شاذّ و خلاف قاعده مىباشند .