لاجرم مجموع را اسم بايد دانست .
بعضى ديگر گفتهاند : مجموع « حبّذا » فعل بوده و فاعلش ما بعد آن مىباشد زيرا پس از تركيب « حبّ » با « ذا » جانب فعليّت غلبه پيدا مىكند زيرا در عبارت فعل براسم مقدّم بوده و همين نكته سبب غلبهاش براسم مىگردد .
مصنّف گويد :
و اگر قصد و اراده ذم داشتى بگو : لا حبّذا .
شارح گويد :
چنانچه شاعر يعنى كنزه گفته است :
الا حبّذا اهل الملا غير انّه * اذا ذكرت مىّ فلا حبّذا هيا
يعنى : آگاه باش چه خوب هستند اهل مجلس منتهى وقتى ذكرى از « ميّه » مىشود پس او و ذكرش در آن مجلس خوب نمىباشد .
شاهد در « لا حبّذا » است كه براى ذمّ مىباشد .
قوله : و ان يقدّم هو : ضمير « هو » به اسم مخصوص به مدح و ذم راجع است .
قوله : كفى ذلك : مشار اليه « ذلك » تقديم مىباشد .
قوله : انّا وجدناه صابرا الخ : آيه ( 44 ) از سوره ( ص ) .
قوله : ساء مثلا القوم الذين الخ : آيه ( 177 ) از سوره اعراف .
قوله : هل هى مثلها : ضمير « هى » به ساء و در « مثلها » به بئس راجع است .
قوله : كبرت كلمة الخ : آيه ( 5 ) از سورهء كهف .
قوله : و قيل جملته : يعنى مجموع كلمه « حبّذا » .
قوله : لانّه لمّا ركّب مع ذا : ضمير در « لانّه » و « ركّب » به « حبّ » راجع مىباشد .
متن : « 494 »
و أول ذا المخصوص أيّا كان لا * تعدل بذا فهو يضاهى المثلا
تجزيه و تركيب
واو : عاطفه .
اول : فعل امر حاضر ، ضمير فاعلى در آن مستتر است .
ذا : مفعول اوّل براى « اول » .
المخصوص : مفعول دوّم براى « اول » .