و بئس الرّجل ابو لهب ( بد است آن مرد كه ابو لهب باشد ) .
در ايندو مثال « الرّجل » فاعل و زيد اسم مخصوص به مدح و ابو لهب اسم مخصوص به ذمّ مىباشد .
و در تركيب آن دو احتمال است :
اوّل آنكه بگوئيم اسم مخصوص مبتداء بوده و جمله قبل از آن خبرش مىباشد مثلا در مثال مذكور زيد مبتداء و نعم الرّجل خبر آن مىباشد .
دوّم آنكه ملتزم شويم اسم مخصوص خبر است براى اسم محذوفى كه هيچگاه ظاهر نمىشود چنانچه در آخر باب مبتداء نقل نموديم .
قوله : فهى نكرة موصوفة : يعنى ضمير در « نعم » فاعل بوده و كلمه « ما » تمييزش و جمله « يقول الفاضل » صفت براى « ما » مىباشد .
قوله : فتكون معرفة ناقصة : يعنى موصوله .
قوله : تامّة اخرى : تامّه در سه باب مىآيد كه يكى از آن سه باب ، باب نعم و بئس مىباشد .
قوله : ان تبدوا الصدقات فنعمّا هى : آيه ( 271 ) از سوره بقره .
قوله : بئسما اشتروا به انفسهم : آيه ( 90 ) از سوره بقره .
قوله : الى ترجيح القول الثانى : مقصود قول سيبويه و ابن خروف مىباشد .
قوله : ليس يبدو : ضمير در « ليس » به « اسم محذوف » راجع است .
متن : « 491 »
و إن يقدّم مشعر به كفى * كالعلم نعم المقتنى و المقتفى
تجزيه و تركيب
واو : استينافيّه .
ان : حرف شرط .
يقدّم : فعل مضارع ، مجهول ، از باب تفعيل ، مجزوم به « ان » ، فعل شرط .
مشعر : نائب فاعل براى « يقدّم » .
به : جارّ و مجرور ، متعلّق به « مشعر » .
كفى : فعل ماضى ، مفرد ، مذكّر ، غائب ، جواب شرط .
كاف : حرف جارّ و مجرورش « قولك » است كه حذف شده .