سپس مىگويد :
آنچه در اينجا ذكر شد و گفتيم « ان » و فعل بجاى اسم و خبر قرار مىگيرد مبتنى براختيار مصنّف است كه مىگويد :
افعال مقاربه هميشه ناقصه هستند يعنى اسم و خبر مىخواهند فلذا در امثال عبات گذشته نيز فعل ناقصه بوده منتهى يكجزء بجاى هردو جزء واقع شده است ولى در مقابل اين رأى جماعتى از ادباء مىگويند :
افعال مقاربه در امثال اين عبارات تامّه بوده و به مرفوع تنها اكتفاء مىكنند و نيازى بمنصوب يعنى خبر ندارند .
سپس مصنّف مىگويد :
اگر قبل از « عسى » اسمى ذكر شد مخيّر هستى در اينكه « عسى » را از ضمير راجع به آن مجرّد آورده يا آن را در ضمير مزبور عمل داده و ضمير را بواسطهاش مرفوع قرار دهى .
شارح گويد :
اينحكم تنها براى « عسى » نبوده بلكه « اخلولق » و « اوشك » نيز واجد آن مىباشند لذا بنابر اينكه فعل را از ضمير مزبور مجرّد بياوريم چنانچه لغت اهل حجاز چنين است مىگوئيم :
الزّيد ان عسى ان يقوما و الزّيدون عسى ان يقوموا .
در ايندو مثال « عسى » از ضميرى كه به « زيدان » و « زيدون » راجع باشد مجرّد است فلذا از حيث افراد و تثنيه و جمع با اسم مزبور موافق نيست .
و بنابر اينكه در آن ضمير فرض كنيم مىگوئيم :
الزّيدان عسيا ان يقوما و الزّيدون عسوا ان يقوموا .
در ايندو مثال « عسى » مشتمل است برضميرى كه به « زيدان » و « زيدون » راجع است لذا از جهت افراد و تثنيه و جمع با اسم قبل مطابق مىباشد .
پس از آن مصنّف گويد :
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 566
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٥٦٦