الّلبس ، لم يطّرد الحذف نحو « رغبت فى انّك تقوم » اذ يحتمل ان يكون المحذوف عن و لا يلزم من عدم الاطّراد اى القياس ، عدم الورود فلا يشكل بقوله تعالى « و ترغبون ان تنكحوهنّ » فتأمّل .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد : فعل لازم را بواسطه حرف جرّ متعدّى كن .
كيفيّت متعدّى نمودن فعل لازم
شارح گويد :
فعلى كه لازم است اگر بخواهيم آن را متعدّى كنيم يعنى معنايش را از فاعل بمفعول به تعدّى دهيم ميتوان بكمك حرف جرّ اين معنى را تحصيل نمود مانند : عجبت من انّك قادم ( در شگفت شدم از اينكه تو آمدى ) .
در اينمثال فعل « عجبت » لازم است ولى چون با « من » استعمال شده مدخول « من » يعنى « انّك قادم » در تأويل مصدر رفته و آنگاه مفعول « عجبت » قرار مىگيرد و تقدير كلام چنين است : عجبت من قدومك و مثل : فرحت بقدومك ( مسرور شدم به آمدنت ) .
و نيز فعل لازم را بواسطه همزه باب افعال متعدّى مىكنند مانند :
اذهبت زيدا ( زيد را بردم ) .
در اصل ذهب زيد يعنى ( رفت زيد ) بود سپس براى متعدّى نمودنش آن را ببات افعال برده به صورت كنونى يعنى اذهبت زيدا درآمد .
و همچنين فعل لازم را با مضاف و مشدد كردن عين الفعل متعدّى مىكنند و بعبارت ديگر فعل لازم را اگر به باب تفعيل ببرند متعدّى مىشوند مانند : فرّحته ( شاد و مسرور كردم او را ) .
در اصل فرح زيد بود يعنى ( شاد شد زيد ) سپس به منظور متعدّى نمودنش آن را بباب تفعيل برده فرّحته گرديد . سپس مصنّف گويد :
و اگر حرف جرّ حذف شود نصب مجرور واجب و لازم است .