سپس شارح گويد :
گفتيم در صورت مأمون بودن از اشتباه حذف جارّ و منصوب نمودن مجرور قياسى است اكنون مىگوئيم :
اگر از اشتباه و وقوع غلط در امان نبوديم حذف مطّرد و قياسى نيست مانند : رغبت فى انك تقوم ( رغبت داشتم در اينكه تو بايستى ) .
در اينمثال حذف « فى » مطّرد نيست زيرا پس از حذف احتمال مىدهيم حرف جارّ محذوف « عن » باشد چون مادّه « رغب » هم با « فى » استعمال مىشود و هم با « عن » ذا در مثا مذكور حذف مطّرد و قياسى نيست ولى در عين حال بايد توجّه داشت كه از عدم اطّراد لازم نمىآيد اصلا حذف در السنه فصحاء و اهل لسان ناميده باشد از اينرو نمىتوان بفرموده حقتعالى اشكال نمود : و ترغبون ان تنكحوهنّ ( مثل و رغبت داريد در اينكه ايشان را نكاح نمائيد ) . شاهد در « ان تنكحوهنّ » است كه حرف جارّ از اوّلش حذف شده با اينكه از اشتباه در امان نيستيم .
قوله : يقتصر فيه على السّماع : ضمير در « فيه » به حذف جارّ راجع است .
قوله : و يقاس عليه : ضمير در « عليه » به حذف حرف جرّ راجع است .
قوله : و محلّ ان حينئذ : يعنى حين حذف الجارّ .
قوله : ما انشده الخليل : انشاد آنست كه شعرى را كه ديگرى گفته است شخص بخواند .
قوله : فعلم انّها فى محلّ جر : ضمير در « انّها » بن آن عود مىكند .
قوله : و ترغبون ان تنكوهنّ : آيه ( 127 ) از سوره نساء .
قوله : فتأمّل : شايد اشاره باشد باينكه آيه از موارد عدم امن لبس نيست بلكه قرينه قائم است براينكه محذوف « عن » مىباشد چه آنكه حقتعالى در اين آيه در مقام توبيخ و سررزنش است به ترك كناه و روى تافتن از آن و پرواضح است ماده « رغب » با « عن » چنين معنائى را دارد چنانچه با « فى » به معناى ميل مىباشد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 846
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٨٤٦