لا يكون للفعل الّا فاعل واحد كذلك لا ينوب عن الفاعل الّا شيئ واحد .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
در باب ظنّ و ارى منع از نيابت مشهور بوده ولى وقتى قصد ظاهر و روشن باشد از آن منعى نمىبينم .
شارح گويد :
توضيح كلام مصنّف اينستكه :
مشهور از ادباء در دو باب اقامه مفعول بجاى فاعل را منع كردهاند .
الف : در باب ظنّ از اقامه مفعول دوّم بجاى فاعل جلوگيرى كرده و آن را جايز نمىدانند .
ب : در باب ارى كه بسه مفعول متعدّى مىشود گفتهاند مفعول دوّم جايز نيست نائب فاعل قرار گيرد بلكه در دو باب مذكور واجب است مفعول اوّل بجاى فاعل واقع شود .
ابّدى در شرح جزوليّه مىگويد :
وجه لزوم نيابت مفعول اوّل از فاعل و عدم جواز آن در حقّ مفعول دوّم اينستكه :
مفعول اوّل مبتداء بوده و آن بفاعل اشبه است از خبر زيرا مرتبه مفعول اوّل پيش از مفعول ثانى است بدليل آنكه مرتبه مبتداء قبل از مرتبه خبر مىباشد و بهرتقدير شكّى نداريم در اينكه مرتبه مفعول اوّل مقدّم است برمرتبه مفعول دوّم و چون مرتبه مرفوع نيز جلوتر از مرتبه منصوب است لاجرم مناسبت مقتضى بود كه مفعول اوّل را بجاى فاعل قرار داده و از اقامه مفعول دوّم بجاى آن منع نمائيم .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 786
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٧٨٦