فى رواية من نصب ظبية و تعطو هو الخبر ، و روى برفع ظبية على انّه خبر كان ، و هو مفرد و اسمها مستتر .
تتمّة
لا تخفّف لعلّ و امّا لكنّ فان خفّفت لم تعمل شيئا بل هى حرف عطف ، و اجاز يونس و الاخفش اعمالها قياسا و عن يونس انّه حكاه عن العرب .
ترجمه و شرح :
مصنّف گويد :
كانّ نيز مخفّف شده و در اينحال منصوبش را در نيّت مىگيرند .
شارح گويد :
كلمه « نوى » به صيغه مجهول يعنى مقدّر گرفته مىشود و مقصود از « منصوب كانّ » اسم آن است و آنچه در اينجا قابل توجّه است اينكه « كانّ » پس از آنكه مخفّف شد عملش باطل نميشود بلكه نصب باسم دادن و رفع بخبر دادنش همچنان باقى است و جهتش همان بيانى است كه در « انّ » آورديم يعنى مىگوئيم شباهت اينكلمه به فعل از « انّ » مكسوره بيشتر است لاجرم بعد از تخفيف اينحرف همچنان بقوّت خود باقيست ولى در عين حال فرقى بين اينحرف و « انّ » مفتوحه وجود دارد و آن اينستكه خبر « كانّ » هم جمله مىآيد مانند فرموده حقتعالى .
كان لم تغن بالامس ( گويا ديروز در آن هيچ نبوده ) .
شاهد در « لم تغن » است كه خبر براى « كان » بوده و جمله است .
و هم مفرد همچون بيتى كه بعدا مىآيد .
و نيز فرق ديگر بين « كان » و « انّ » مفتوحه اينستكه در « انّ » پس از تخفيف واجبست اسمش حذف شود ولى در « كانّ » اينطور نبوده بلكه اظهار آن همچون حذفش جايز است چنانچه مصنّف در متن نيز گفته :
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 619
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٦١٩