و هيچ حقى بر ايشان ثابت نيست مگر زكات كه با اجتماع شرائطش موظّف به پرداخت آن هستند .
ناگفته نماند كه اين حكم در وقتى استكه ايشان اقدام به بناء و عمران شهرهاى خويش بنمايند ولى در صورتى كه آن را واگذارده تا در نتيجه به خرابى گرايد داخل در عموم حكم بعدى شده كه در متن آينده انشاء اللّه حكمش ذكر خواهد شد .
قوله : اسلم عليها اهلها طوعا : ضمير در [ عليها ] و [ اهلها ] به ارض راجعست و كلمه [ طوعا ] يعنى از روى رغبت و ميل .
قوله : فهى لهم : ضمير [ هى ] به ارض و ضمير در [ لهم ] به اهل ارض عود مىكند .
قوله : يتصرّفون فيها كيف شاؤا : ضمير در [ يتصرّفون ] و [ شاؤا ] به اهل ارض راجع بوده و ضمير در [ فيها ] به ارض عود مىكند .
قوله : و ليس عليهم فيها سوى الزّكوة : ضمير در [ عليهم ] به اهل و در [ فيها ] به ارض عود مىكند .
قوله : المعتبرة فيها : ضمير در [ فيها ] به زكات عود مىكند .
قوله : هذا اذا قاموا بعمارتها : مشاراليه [ هذا ] بودن ارض براى اهل آن و عدم جاز تصرّف ديگران در آن ارض مىباشد و ضمير در [ قاموا ] به اهل و در [ بعمارتها ] به ارض عود مىكند .
قوله : امّا لو تركوها : ضمير فاعلى در [ تركوها ] به اهل و ضمير مفعولى به ارض راجعست .
قوله : فخربت : ضمير فاعلى به ارض راجعست .
قوله : فانّها تدخل فى عموم قوله : ضمير در [ فانّها ] و [ تدخل ]
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 369
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٦٩