سلطان از مقدار مقرّر زيادتر نمود حكم اين است كه مقدار زائد به عهده مالك زمين است زيرا اصل اولى مقتضى است تمام ماليات را مالك بپردازد منتهى بوسيله شرط آن را در عهده عامل قرار دادهاند و چون مبلغ زيادى مشمول شرط نيست لاجرم بمقتضاى همان اصل اولى مالك زمين مأمور به پرداختنش مىباشد .
قوله : الخراج : بفتح خاء باجّ و باصطلاح امروزه ماليات را گويند .
قوله : لانه موضوع على الارض : ضمير در [ لانه ] بخراج راجعست .
قوله : فيتبع شرطه : ضمير مجرورى به [ خراج ] راجعست و اضافه [ شرط ] به ضمير از قبيل اضافه مصدر به مفعول است .
قوله : فى جميعه و بعضه : هردو ضمير مجرور به خراج راجع است .
قوله : مع العلم بقدره : يعنى به قدر خراج .
قوله : او شرط قدر معين منه : يعنى من الخراج .
قوله : فزاد السلطان فيه زيادة : ضمير در [ فيه ] بخراج عود مىكند .
قوله : فهى على صاحب الارض : ضمير [ هى ] به زيادة راجع است .
قوله : لان الشرط لا يتناولها : ضمير مؤنث در [ يتناولها ] به زيادة عود مىكند .
متن :
و إذا بطلت المزارعة فالحاصل لصاحب البذر و عليه
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 316
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣١٦