عليه ، و تعذر الارتجاع مشترك ، و النص مطلق .
شرح فارسى :
مرحوم مصنّف مىفرماين :
اگر بعد از اخراج و اعطاء زكات معلوم شد گيرنده استحقاق نداشته در صورتى كه ممكن باشد عين مال يا بدل آن را از وى مطالبه نمايند و در صورتى كه اين امر ممكن نباشد اگر مالك تفحّص از حال گيرنده كرده بود و به اطمينان اينكه وى مستحقّ است مال را به او داده مجزى بوده و اعاده آن لازم نيست و در غير اين صورت كافى نبوده و مىبايد دوباره به مستحق بدهد .
شارح ( ره ) مىفرماين :
مقصود از اجتهاد و فحص اين است كه مالك بطورى از احوال و خصوصيّات گيرنده جستجو و تحقيق نموده كه اگر در واقع به حسب عرف و عادت حال وى غير ظاهرش مىبود ظاهر و آشكار مىشد نه مجرّد سؤال از وضع داخلى او بدون تحقيق و تفحّص مزبور مثل اينكه صرفا وقتى ادّعاء استحقاق نمود مالك به همان مقدار اكتفاء كرد و با داشتن قدرت بر بحث و فحص بيشتر آن را ترك كرده و مال را به وى داد بعد معلوم شد كه مستحق نبوده در اينجا ضرر متوجّه مالك شده و ضامن است يعنى دوباره بايد زكات را به اهلش بدهد .
مصنّف ( ره ) مىفرماين :
حكم مذكور در يك مورد تخصيص خورده و آن در جائيست كه گيرنده بنده معطى مال باشد كه در اين صورت چه برگرداندن مال متعذّر بوده و چه نباشد در هر دو فرض مجزى نمىباشد و اعاده واجب است بدليل اينكه بنده چون ملك آقا است لاجرم مالى را كه از او گرفته بملك وى باقى
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس) — صفحة 220
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٢٢٠