اگر جملات شرطيّه واجد چنين اطلاقى باشند آن هم در تمام موارد البتّه در دلالتش بر افاده مفهوم جاى شبههاى نخواهد بود ، منتهى كلام در اينستكه ، انعقاد چنين اطلاقى آن هم بطور كلّى ودر تمام موارد معلوم نيست .
البتّه بطور ندرت ممكنست در بعضي از جملات شرطيّه اينطور باشد ولى ، با اينمقدار نميتوان اثبات قاعده نمود بلكه امكان دارد دلالت مفهوم در اينموارد نادره معلول قرينه يا امر ديگرى باشد .
ادلّه منكرين مفهوم در جملات شرطيّه
ايشان براي انكار مفهوم در جملات شرطيّه سه دليل اقامه كردهاند :
1 - ايندليل منسوب است به مرحوم علم الهدى سيّد مرتضى ، ايشان فرمودهاند :
تأثير شرط عبارتست از ، تعليق جواب بر شرط ، مانند مثال قبل كه تأثير مجيئ واثر آن وجوب اكرام است .
حال مىگوئيم : بعدى ندارد شئ ديگرى همين اثر را نيز داشته وباين اعتبار براي نيابت از شرط صالح باشد وبا وجود اين احتمال علّيت منحصره را نميتوان براي شرط اثبات كرد واين معنا احتمال محض نبوده بلكه در شرع أنور وعرف نيز باثبات رسيده است .
امّا مثال آن در شرع : در آية شريفه
« وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجالِكُمْ »
حق تعالى ميفرمايد :
براي اثبات موضوعات وأمور خارجي به شهادت دو عادل متمسّك شويد .
با توجّه به اين معنا مىگوئيم :
شهادت يك عادل كافى نبوده وبا آن موضوعات خارجي اثبات نميشود ، مگر آنكه شهادت عادلى ديگر بآن ضميمه گردد ، پس ضميمه شاهد