بحث دوّم تقسيم مفهوم
مفهوم بر دو قسم است :
1 - مفهوم موافق .
2 - مفهوم مخالف .
مفهوم موافق آنستكه ، معناى مستفاد از منطوق از حيث سلب يا ايجاب با منطوق متّحد باشد مانند :
فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ .
منطوق اين عبارت سلبى است ، يعنى به پدر ومادر أف مگو .
ووقتي شخص حق نداشته باشد به والدين خود « أف » يعنى كلمهاى كه ايجاد كراهت كند بگويد بطريق أولى زدن وفحش دادن بايشان جايز نيست ، پس ميتوان گفت مفهوم موافق عبارت مذكور :
لا تضربهما يا لا تشتمهما مىباشد .
وهمانطوريكه ملاحظه ميشود اين مفهوم نيز همچون منطوق سالبه است .
قابل توجّه آنكه بچنين مفهومي اصطلاحا فحوى ومفهوم اولويّت نيز مىگويند .
مفهوم مخالف آنستكه ، معناى مستفاد از حيث سلب وايجاب با منطوق متّحد نباشد ، مانند دو مثاليكه گذشت .
تنبيه
در السنة اصوليّون رائج است كه ميفرمايند : فلان مفهوم حجّت است يا حجّت نيست .