منزل سيزدهم عادى جواز « 1 »
ما بين منزل است ، دهى است با صفا ، يك سمت آن درياچه ، و آن دو سمتش متّصل به كوه ، مثل ديوار سنگى ، قلعهء مضبوطى است ، دروازهها دارد .
توضيح
اين قصبچه خيلى قديم و تاريخى است ، نصف قلعه و قصبچه را درياچه گرفته است ، اكنون مركز قضا است ، اگر چه در نظر عربى مىآيد ، امّا نيست ، در زبان « كلدانى » معنى « اعادة العجوز » را دارد ، زيرا « شميرام » « ملكهء بابل » اين جا را از دست « ارامنه » گرفت ، و موسوم به اين كرد ، اكنون سه هزار جمعيّت دارد . ( انتهى )
منزل چهاردهم ارجيش
اسم بلوك است ، يكى از دهات آن منزل ما بود ، جاى پر آب علف و سبزه ، هفت ساعت راه دارد ، بسيار هموار .
توضيح
در قديم الّايام ، از شهرهاى معروف و معتبر حكومت ارامنه بود ، اين شهر را « آرشاك » نامى ، از حكم داران ارامنه ساخت ، و قلعهء معتبرى هم بنا نمود .
« شاپور دوم ساسانى » ، « ارمنستان » را كه ضبط كرد ، اين « آرشاك » را به اعيان دولتش اسير نموده به « ايران » آورد ، اعيان دولتش را فرمود به « قاولوغه » زده كشتند ، و « آرشاك » را در زندان كرد ، آن هم متحمّل اذيّت و جفاى زندانبانها شده ، در سال ( 381 ) ميلادى خود را مقتول ساخت .
پسرش « باب » كه در « قسطنطنيه » [ سكونت ] كرد و دين « عيسى » را قبول كرده بود ، از براى استرداد ممالك مورثه خود ، با « قشون يونانيان » رو به « ارمنستان » آورد .
چون غالب ارامنه ، ميل به قبول « دين عيسى » نداشتند ، و باز از هجوم « ايرانيان »
هامش
( 1 ) - در نقشه « اديل جواز » آمده است .