ابوالفضل كه از رجال « دولت عثمانى » بود ، و تاريخ پدرش را اكمال و تذئيل « 1 » كرد ، و « شيخ ابوطاهرِ » معروف ، و از شعرا « شكرى » ، ناظم « سليم نامه » ، و از معاصرين ، « مشتاق » و غيرهم منسوب به اين شهر ، تلگراف خانه ، سرباز خانه ، مريض خانه ، « مسافرخانه » ، « فرّاش » خانه ، ارك حكومت و غيره دارد ، اهالى « بتليس » خيلى غريب دوست ، و در محبوبى اخلاق ، مثل اهالى « ماردين » و « حلب » هستند . ( انتهى )
منزل دهم تاتوان
پنج ساعت ، ده محقرى است از ارامنه ، در كنار « درياچه وان » [ ارامنه « تاتوان » غريب دوست و زنانشان مسافر نوازاند . ]
درياچه وان
اطراف درياچه سى فرسخ مساحت شده ، و دامنهء كوهستان و دورش تمام كوهستان ، [ و ] دهات اكراد ، چند عدد كشتى باركش از « وان » به « اخلاط » و ساير دهات مىرود ، و آب درياچه تلخ و شور است .
درياچه وان اسم قديماش « ارسيساپالوس » ، يعنى بحيره « ارجيش » بود ، اتّساع اين بحيره طولًا صد و چهل ، و عرضاً شصت كيلومتر است ، رودخانههاى « كَواش » و « مِكس » و « اخلاط » و « عادل جواز » و « ارجيش » و « بندماهى » و « محمودى » به اين بحيره مُنْصَب مىشوند ، چهار جزيره دارد اما دو عددش مسكون است : اول « جزيره آختمار » است ، كه در آن جزيره كليساى بزرگ ارامنه ، يكى از آثار قديمه است ، اين كليسا در سال ( 653 ) ميلادى در داخل يك قلعهء متين ، كه جزيره را « دائراً مادار » « 2 » محيط است بنا گرديد ، بعد از آن كه شهر شهير « آنى » پايتخت أرامنه ، از جانب « دولت سلاجقه » فتح گرديد ، « قاتوغيكوس » ارامنه ، در سال ( 507 ) هجرى به اين جا آمد ، امروز بعد از خليفه اوچ كليساى « ايروان » ، كه تواريخ صفوّيه اسامى آنها را « كتله كوز » ضبط كرده ، خليفهء معتبر
هامش
( 1 ) - حاشيه نويسى ، ذيل نويسى
( 2 ) - تمامى اطراف آن