با قرار دادن پايههاى ستونها در داخل حجره ، گنبدى را بر مقبرهء مطهّر پيامبر صلى الله عليه و آله بنا كرد كه بعدها سلطان محمود عثمانى گنبد خضراء را بر آن نهاد . توسعهء مسجد در اين دوران ، از سمت شرق حدود 120 مترمربع بوده است ؛ « 1 » لذا مساحت مسجدالنبى صلى الله عليه و آله را به 9520 مترمربع رسانيد .
7 - عثمانى ( 888 - 1280 ق . )
در دوران سلطان سليماول ، سليمان و سليم دوم ، از پادشاهان معروف عثمانى تعميرات و توسعههاى مختصرى ؛ از جمله ترميم گنبدها ، منارهها ، درهاى ورودى ، ستونهاى مسجدالنبى صلى الله عليه و آله ، محرابها و . . . انجام گرفت ولى تعميرات عمده و توسعهء مسجد ، در زمان سلطان عبدالمجيد عثمانى بود . او از شمال محدودهاى مسقّف بر مسجد افزود كه از منارهء مجيديّه تا منارهء سليمانيّه امتداد مىيافت . در اين محدوده ، مدارس قرآن كريم ايجاد كرد و براى روشن ساختن قنديلها مخازن روغن قرار داد كه در توسعهء سعودى ، تمام اين آثار خراب شد . باب جبرئيل عليه السلام را قدرى پايينتر باز كرد . وى اين توسعهها را از 1265 ق . آغاز و سرانجام با نوشتن خطوط ديوارها و كاشىكارىها و نماسازىهاى ديگر ، آن را در سال 1280 ق . به پايان رسانيد . « 2 »
مقدار افزوده شده به مسجد در اين دوران ، 1293 مترمربع بود كه مساحت مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله را به حدود 10940 مترمربع مىرسانيد . « 3 » ( تصوير شمارهء 46 )
8 - سعودى ( 1272 - 1416 ق . )
عمدهترين توسعههاى مسجد النبى صلى الله عليه و آله در دوران حكمرانى خاندان آل سعود بود كه مساحت آن را به دهها برابر افزايش داد . در جريان اين توسعهها ، كه عمدتاً از زمان
هامش
( 1 ) . پيشين ، همانجا .
( 2 ) . احمد ياسين الخيارى ، همان ، ص 58 و 59
( 3 ) . شايان گفتن است ستونها و محدودهء اصلى مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله در زمان پيامبر صلى الله عليه و آله از ساير قسمتها به وسيله رنگ جدا شده است . يعنى ستونهايى كه به رنگ قرمز اكنون ديده مىشود نشانهء حدّ مسجدالنبى صلى الله عليه و آله در حيات پيامبر صلى الله عليه و آله است كه پس از غزوه خيبر انجام شد . ستونهايى كه با سنگ مرمرين سفيد نيمى از آنها زينت داده شده است ، مربوط به حدّ اوليه مسجد است .