در توسعهء دوم فهد بن عبد العزيز ، پشتبام نيز براى اقامهء نماز بازسازى شد ، كه 68000 مترمربع مساحت داشت ، 8750 متر آن براى گنبدها و بقيه ؛ يعنى 58250 مترمربع نيز براى نمازگزاران مهيا شد . اكنون 90 هزار نمازگزار مىتوانند بر روى پشتبام نماز بگزارند و با پلههاى برقى نصب شده در اطراف مسجد ، به آن راه يابند . در اين توسعه چندين گنبد متحرّك نيز برفراز شبستانها قرار گرفت كه به وسيلهء ريلهاى برقى ، در هنگام نياز باز و بسته مىشوند . در داخل دو صحن نيز چترهاى متحرك براى ايجاد سايه قرار داده شد . خدمات رفاهى در اطراف مسجد نيز قابل توجه است . در دو طبقه زيرزمين ، وضوخانه و دستشويى ساختند و مساحت زيادى در زير صحنهاى پيرامونى مسجد ، به منظور ايستگاههاى ماشينها و وسايل نقليه ايجاد شد . علاوه بر آن ، در زير مسجد ، زيرگذر بزرگى براى ارتباط دو طرف مسجد ، احداث شد كه سى ورودى براى آن باز شده است . علاوه بر شبستانهايى كه در اين توسعه به مسجد افزوده شد ، بخشهاى عمدهاى به ميدانها و مساحتهاى پيرامونى ، براى اقامهء نماز اختصاص يافت ، كه مساحت آنها به 235000 متر مربع مىرسد و چهارصد هزار نمازگزار در آنجا مىتوانند نماز اقامه كنند . در تمامى سطح مسجد و صحنها و ميدانهاى اطراف ، كه محل اقامهء نماز است ، سيستم بسيار وسيع و پيشرفتهء خنككننده تعبيه شده است . ايستگاه اين مجموعهء عظيم ، كه 700 هزار مترمربع را به خود اختصاص مىدهد ، در هفت كيلومترى مسجد قرار دارد كه با شبكههاى زيرزمينى ، هواى خنك و مطبوع را به ستونها وارد و به فضا منتقل مىكند . در يك جمعبندى ، مساحتهاى توسعه در دوران اخير را ، كه در دو مرحله انجام شده ، مىتوان اين گونه بيان كرد : مساحت افزوده شده به مسجد 100000 مترمربع . پشت بام 67000 متر مربع . - پيرامون مسجد 235000 متر مربع كه مجموع آن به بيش از 400000 مترمربع مىرسد و يك ميليون نمازگزار را در خود جاى مىدهد .
تعداد منارهها ؛ 10 مناره به ارتفاع 104 متر . گنبدهاى متحرك ؛ 27 گنبد و درهاى ورودى ؛ به 42 مىرسد . هزينههاى مصرفشده در اين توسعه ، 30 ميليارد ريال سعودى بوده است . « 1 » ( تصاوير شمارهء 47 - 48 - 49 - 50 - 51 )
هامش
( 1 ) . عبداللطيف بن عبداللَّه بن دهيش ، عمارة المسجد الحرام والمسجد النبوى في العهد السعودى ، صص 393 - 380