ملك عبدالعزيز ( 1348 ق . ) آغاز و در 1379 ش . با دو مرحله توسعه پايان يافت ، بسيارى از اماكن تاريخى ، خانههاى صحابه و ائمهءاطهار عليهم السلام تخريب و در طرح توسعه قرارگرفت .
توسعههاى سعودى بيشتر از سمت شمال ، غرب و شرق بود . نخستين توسعه از شوال سال 1370 ق . آغاز شد . در اين توسعه ، كه حدود دو سال به طول انجاميد ، مساحتى بالغ بر 16 هزار مترمربع تخريب شد كه 6250 متر آن از دوران عثمانىها بود . در مجموع 16350 متر مربع توسعه يافت كه مساحت مسجد به 23570 متر رسيد . مبلغ 30 ميليون ريال سعودى براى خريد خانهها و مغازهها و هموار ساختن زمين هزينه شد . در اين توسعه ، دو صحن و دو مناره اضافه شد و 7 خيابان نيز به همراه سه ميدان در اطراف مسجد ساختند .
در سال 1375 ش . از توسعهء جديد بهرهبردارى گرديد و 6025 مترمربع به مساحت مسجد افزوده شد .
دومين توسعه در دوران ملك سعود انجام گرفت كه 35000 متر مربع به عنوان نمازگاه به مسجد اضافه شد و در مرحله بعد 5550 مترمربع ديگر مسقّف گرديد .
در توسعهء سوم سعودى ، كه در دوران ملك خالد بن عبدالعزيز انجام شد ، حدود 43000 مترمربع از فضاى اطراف تخريب گرديد . بزرگترين توسعه در دوران فهد بن عبدالعزيز در دو مرحله انجام شد . در اين توسعه كه از 1406 ق . آغاز شد . كليهء بازارها ، مغازهها و خانههاى تاريخى اطراف مسجد تا شعاع يك كيلومترى ، به مساحت 100 هزار مترمربع و به مبلغ 700 ميليون ريال خريده شد و همهء آنها تخريب و بر مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و اطراف آن افزوده شد . مجموع آثار تخريب شده در اطراف مسجدالنبى صلى الله عليه و آله تا اين زمان ، كه نگارنده آنها را شناسايى كرده ، نزديك به چهل اثر تاريخى است . اگرچه جمعيت روز افزون زائران اين مسجد ، حكام عربستان را از توسعه ناچار ساخته است اما آنان مىتوانستند براى حفظ آن آثار مهم ، كه هويّت تاريخى مسلمانان جهان است ، لااقل نام آنها را با نشان يا اسم مكان بر روى سنگفرشها ثبت كنند . اين در حالى است كه هيأتهاى مختلف باستانشناسى عربستان ، همه روزه در مناطق شمالى و جنوبى اين كشور در صدد كشف آثار تاريخى دوران قبل از اسلاماند ، كه البته بايد حفظ آثار اسلامى براى يك سرزمين اسلامى در اولويت باشد .
تاريخ و آثار اسلامى (مكه مكرمه و مدينه منوره) (فارسى) — صفحة 223
مساهمون: اصغر قائدان
ص٢٢٣