مضر است به حلق ، مصلحش عسل بود .
بدلش يك وزن ، دار فلفل « 1 » بود يا فلفل سفيد . و گويند يك وزن و نيم ، راسن و عاقر قرحاء نيز گفتهاند .
زراوند
به يونانى ارسطلوخياء « 2 » گويند « 3 » يعنى فاضل در منفعت نفساء « 4 » .
دو قسم است : طويل و مدحرج . و « 5 » طويل نر است و مدحرج ماده .
شيخ فرمايد : گرم است در سيوم « 6 » ، خشك است در دوم « 7 » . و گفتهاند خشك است در سيوم « 8 » . و هر دو قسم نافع باشد از براى سموم مشروبه و حيوانات گزنده به تخصيص عقرب ، خصوصا قسم طويل و به لدغ بلوطيه و افعى بسيار موافق است . و زراوند و زيره به لدغ « 9 » رتيلا و تنين بحرى نافع است . و مدرّ طمث و منقّى رحم بود . تفتيح و تحليل و « 10 » تلطيف دارد . و قوّت « 11 » مدحرج بيش از طويل است ، لهذا به ربو « 12 » و صرع « 13 » و نقرس و فؤاق و درد « 14 » پهلو بيشتر از طويل فايده كند . و در تنقيهء سينه ، اتمّ است ، لهذا متأخّرين مدحرج آوردهاند .
شربتى يك مثقال است تا دو « 15 » درم .
مدحرج مضر بود به سپرز ، مصلحش عسل است .
هامش
( 1 ) . ن : و از فلفل .
( 2 ) . ن : ارسطلوحيا .
( 3 ) . در تذكره جامع ابن بيطار ( ج 1 ، ص 463 ) به شكل ارسطولوخياء آمده است . در قانون بوعلى ( ترجمهء فارسى ، ج 2 ، ص 145 ) ارسطن لوخوس ضبط شده و در صيدنه ( ص 307 ) به شكل ارسطلاخيا و ارسطولوخياء آمده است .
( 4 ) . ن : نفا . اين توصيف از ديسقوريدوس است و ابو ريحان بيرونى در صيدنه ( ص 307 ) مىنويسد كه « ديسقوريدوس : اسم او مشتق من ارسطن و هو الفاضل و من لوخوس و هو النفساء اى فاضل المنفعة للنفساء » .
( 5 ) . ن : - و .
( 6 ) . س : سئوم ، ن و م : سيم .
( 7 ) . ن : دويم .
( 8 ) . س : سئوم ، ن : سيم .
( 9 ) . س : لذع .
( 10 ) . ن : - تحليل و .
( 11 ) . س : قوة .
( 12 ) . س : ريو .
( 13 ) . م : صوع .
( 14 ) . م : در .
( 15 ) . ن : 2 .