نجيب الدين سمرقندى « 1 » گويد كه چون مر « 2 » دو درم ، روغن زيت ده درم ، روغن نارجيل « 3 » پنج درم ، و عصارهء ترب دو درم نيم باهم خلط كرده بجوشانند بدل روغن بلسان است . و گويند نيم وزن روغن نارگيل و دانگى و نيم ، زيت كهنه است . و گويند حبّ بلسان چون بكوبند و با روغن رازقى بجوشانند بدل « 4 » است .
و نزد فقير ، مختار تبديل ، اخير « 5 » است . جهت آنكه حب بلسان قريب روغن است در آثار و مزاج .
دوقو
بزر الشقاقل نيز گويند . تخم گزر « 6 » برّى است . و گويند تخم كرفس است . و صحيح اول است .
مختار زرد تازه است .
صاحب جامع گويد : گرم و تر است در اول « 7 » .
شيخ « 8 » گويد : جزر برّى گرم است در دوم « 9 » و مايل به رطوبت است « 10 » .
هامش
( 1 ) . پزشك ايرانى تبار عربى نگاشت كه در يورش مغول به سال 618 ه . ق كشته شد . وى رسالات و كتابهاى ارزشمندى نگاشت كه مهمترين آن الاسباب و العلامات است كه نفيس بن عوض كرمانى ، شرح معروف خود را بر آن نگاشته است كه چندين سده از درس نامههاى مهم آموزش پزشكى كهن بوده است . ابن ابى اصيبعه در عيون الانباء ( ص 472 ) زندگى او را ياد كرده است .
( 2 ) . م : هر .
( 3 ) . پزشك ايرانىتبار عربى نگاشت كه در يورش مغول به سال 618 ه . ق كشته شد . وى رسالات و كتابهاى ارزشمندى نگاشت كه مهمترين آن الاسباب و العلامات است كه نفيس بن عوض كرمانى ، شرح معروف خود را بر آن نگاشته است كه چندين سده از درس نامههاى مهم آموزش پزشكى كهن بوده است . ابن ابى اصيبعه در عيون الانباء ( ص 472 ) زندگى او را ياد كرده است .
( 4 ) . ن : + آن .
( 5 ) . ن و م : فقير تبديل امر مختار .
( 6 ) . س : كرز .
( 7 ) . تذكرهء جامع ابن بيطار ، ج 1 ، ص 221 تا 223 . ذيل جزر البرّى آمده است .
( 8 ) . ن و م : + الرئيس .
( 9 ) . ن : دويم .
( 10 ) . م : رطوبت تب است . قانون در طب ، ج 2 ، ص 114 ذيل جزر آورده و در دوقو كه به شكل دوقوا ضبط شده ، آن را داراى مزاجى در سوم گرم و در اول خشك معرفى كرده كه با آنچه نويسندهء ترياق فاروق ياد كرده منطبق نيست .