اول : مأخوذ است از مقدار انبساط و آن سه نوع است : عظيم و صغير و معتدل . عظيم ، نبضى باشد كه حركت او اندر درازا « 1 » و پهناى رگ تمام افراشته باشد . و صغير ضد عظيم « 2 » باشد « 3 » . و معتدل ميان هر دو جنس « 4 » .
دؤم « 5 » : مأخوذ است از زمان حركت و آن سه نوع است : سريع و بطى و معتدل . سريع نبضى باشد كه زمان حركت انبساط او سخت كوتاه باشد « 6 » . و بطى ضد او باشد . و معتدل ميان « 7 » هر دو « 8 » جنس .
سؤم « 9 » : مأخوذ است از زمان سكون كه « 10 » در ميان « 11 » دو حركت انبساطى افتاده باشد « 12 » و آن سه قسم « 13 » است : متواتر و متفاوت « 14 » و معتدل « 15 » . و متواتر آن است « 16 » [ كه آن زمان ] « 17 » كه « 18 » در ميان « 19 » دو حركت انبساطى افتاده باشد ، « 20 » به غايت كوتاه باشد . و متفاوت ضد متواتر باشد « 21 » . و معتدل ميان هر دو نوع « 22 » .
چهارم : مأخوذ است از مقدار قوت و آن سه نوع است : قوى و ضعيف « 23 » و معتدل .
قوى نبضى است كه قرع انامل كند و بر انگشت كوبد « 24 » به قوت . و ضعيف ضد قوى باشد و معتدل ميان هر دو جنس « 25 » .
پنجم « 26 » : مأخوذ است از مقدار سختى و صلابت جرم رگ و نرمى آن و آن سه نوع
هامش
( 1 ) . س : دراز .
( 2 ) . م : آن .
( 3 ) . ل : - باشد .
( 4 ) . س : + است .
( 5 ) . م : دوم .
( 6 ) . م : بود .
( 7 ) . س : ميانه .
( 8 ) . س : - هر دو .
( 9 ) . م : سيوم .
( 10 ) . م : - كه .
( 11 ) . س : ميانه .
( 12 ) . س : - دو حركت . . . باشد .
( 13 ) . س : دو نوع .
( 14 ) . ل : متفاوت و متواتر .
( 15 ) . س : - و معتدل .
( 16 ) . ل : باشد .
( 17 ) . « متواتر آن است كه زمان بين دو جهش نبض كوتاه باشد . » ( قانونچه ، ص 61 ) .
( 18 ) . م : - كه در ميان . . . است كه .
( 19 ) . س : - در ميان .
( 20 ) . م : + و .
( 21 ) . ل : + جس .
( 22 ) . س و ل : - و معتدل . . . نوع ؛ م : + جنس .
( 23 ) . م : + ضد قوى باشد .
( 24 ) . س : گويد .
( 25 ) . س و ل : - و معتدل . . . جنس .
( 26 ) . ل : جنس پنجم .