دهم « 1 » : مأخوذ است از عدد نبضات « 2 » عروق و آن دو نوع است : منتظم و نا « 3 » منتظم . و اين دو نوع نباشد « 4 » الا در نبض مختلف . و در نبض مستوى نباشد . و آنچه از « 5 » آن « 6 » نظام « 7 » و بىنظام « 8 » مىجويند « 9 » ، نوعى است از مختلف ؛ از بهر آنكه اين نظام ، نظام « 10 » اختلاف « 11 » است .
باب ششم « 12 » : در اجناس نبضها
نبض پير « 13 » ، صغير و متفاوت باشد . و به سبب رطوبت « 14 » غريب « 15 » كه در بدن پيران جمع شود « 16 » ، ليّن « 17 » باشد . نبض كهول « 18 » ، صغير و بطى باشد « 19 » نبض جوان « 20 » قوى و عظيم باشد . نبض كودك سريع باشد يا متواتر و اندر عظيمى ميانه باشد « 21 » .
نبض خداوند مزاج گرم ، قوى و عظيم باشد « 22 » . نبض خداوند « 23 » مزاج سرد « 24 » ، يا صغير باشد يا متفاوت يا بطى . نبض خداوند مزاج تر يا موجى « 25 » باشد يا عريض « 26 » . نبض
هامش
( 1 ) . س و ل : جنس دهم .
( 2 ) . النبضة : الدّفعة الواحدة من النبض ( المنجد ) .
( 3 ) . م : غير .
( 4 ) . ل : باشد .
( 5 ) . ل و م : - از .
( 6 ) . س : - آن ؛ م : + را به .
( 7 ) . س : نظامى .
( 8 ) . س : بىنظامى .
( 9 ) . م : خوانند .
( 10 ) . ل : - نظام .
( 11 ) . س : مختلف .
( 12 ) . م : + از مقاله اول .
( 13 ) . س : نيز .
( 14 ) . م : رطوبات .
( 15 ) . م : غريبه .
( 16 ) . م : شده باشد .
( 17 ) . س : - شود لين ؛ ل و م : اين ؛ « . . . و ضمنا ممكن است به سبب رطوبتهاى غير طبيعى و بيگانه نرم باشد . » ( قانون ، كتاب اول ، ص 300 ) .
( 18 ) . م : كهولى .
( 19 ) . م : - باشد ؛ ل : + و در عظيمى ميانه باشد ؛ س : + و اندر عظمى ميانه بود ؛ م : + و اندر عظيمى ميانه .
( 20 ) . ل : جوانان .
( 21 ) . س : + نبض جوان قوى و عظيم باشد .
( 22 ) . س و ل : - نبض خداوند . . . باشد .
( 23 ) . ل : - خداوند .
( 24 ) . ل : سرد مزاج ؛ م : مرد .
( 25 ) . س و ل : مرخى ؛ موجى : « نبض موجى كه در آن سطبرى اجزاى عروق ، كوچكى ، افراشتگى ( شهوق ) و پهنا با پرى اختلاف داشته باشد . درست چون موج كه از پى يكديگر برآيد . » ( قانونچه ، ص 64 ) .
( 26 ) . عريض : « و آن نبضى است كه بيش از حد اعتدال ، پهناى انگشتان را فراگيرد و سبب آن فزونى رطوبت باشد . » ( قانونچه ، ص 58 ) .