زرنباد « 1 »
گرم و خشك است . دل را نشاط دهد و فربهى آورد .
زوفا
گرم و خشك است . سرفهء كهن را سود دارد .
زنجبيل
گرم و خشك است . مثانه و معدهء سرد را سود دارد « 2 » و « 3 » بول براند « 4 » .
زردآلو
سرد و تر است در درجهء دوم « 5 » . زردآلوى خشك در آب خوسانند « 6 » ، آب آن تشنگى « 7 » را سود دارد « 8 » و در تبهاى حاده « 9 » نافع بود . و تر آن معده را « 10 » فاسد گرداند « 11 » .
زر
در گرمى معتدل است . در دهن گيرند ، درد دندان زايل كند و بوى گند ببرد و خفقان را سود دارد . ميل از زر ساختن و در چشم كشيدن ، چشم را روشن كند « 12 » .
زمرد
چشم افعى « 13 » بربايد . چون « 14 » با خود دارند ، نفث خون « 15 » و اسهال خون بازدارد .
زرنيخ
گرم و خشك است به درجهء دوم « 16 » . موى را ببرد و با پيه و روغن مرهم سازند ، ريشهاى كهن را سود دارد .
زيتون
گرم و خشك است . اشتهاى طعام را « 17 » زيادت كند و « 18 » درد مفاصل و عرق النسا را سود دارد . بيخوابى و درد سر آرد « 19 » .
زعفران
گرم و خشك است در « 20 » درجهء دوم « 21 » . رودگانى را قوت دهد و رنگ روى نيكو
هامش
( 1 ) . زرنباد به ضم اول و ثانى ، نام دارويى است مانند پاى ملخ و به عربى رجل الجراد خوانند و آن بيخى است كه از آن بوى كافور مىآيد ( برهان قاطع ) .
( 2 ) . س : - زنجبيل . . . سود دارد .
( 3 ) . م : - و .
( 4 ) . م : + زر در گرمى معتدل است . در دهن گيرند گند دهن را زايل كند . خفقان را سود دارد و ميل از زر ساختن و در چشم كشيدن ، چشم روشن كند .
( 5 ) . م : دوم .
( 6 ) . م : كنند در يك دو ساعت بگذارند .
( 7 ) . م : + ساكن كند .
( 8 ) . م : - را سود دارد .
( 9 ) . م : حاره .
( 10 ) . م : زود .
( 11 ) . م : شود .
( 12 ) . م : - زر . . . روشن كند .
( 13 ) . م : + را .
( 14 ) . م : خوردن .
( 15 ) . نفث الدم عبارت است از خونى كه ظاهر شود در دهان . ( لغتنامه ) .
( 16 ) . م : دوم .
( 17 ) . م : - را .
( 18 ) . م : - و .
( 19 ) . م : - را .
( 20 ) . م : به .
( 21 ) . م : دوم .