كه از براى او عقلى نيست كه توصيف كند زنان را . و بعضى عنّين را داخل در اين قسم نمودند . و از براى دو وجه اوّل اخبارى قائم است . مثل روايت كافى در صحيح از زراره ؛ گفت : سؤال كردم ابا جعفر عليه السلام را از قول خداوند تعالى :
« أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ »
فرمود حضرت : احمقى كه محتاج به زنان نباشد . « 1 » مثل همين روايت است ، روايت عبد الرحمن از ابى عبد الله عليه السلام ؛ « 2 » و در مجمع البيان از قتادة و ابن عباس و سعيد بن جبير تفسير شده است به كسى كه متابعت كند شخص را تا اينكه برسد به طعام و حاجتى نباشد از براى او به زنان . « 3 » عموم اين تفسير ممكن است كه شامل عنين و غيره او از كسانى كه محتاج زنان نيستند ، شامل شود .
و منها : طفلى كه مميّز نبوده باشد بين عورت و غير آن ؛ چنانچه صريح آيه است :
« أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْراتِ النِّساءِ »
.
و منها : زنانى كه به سرحد يأس رسيد باشند ، در صورتى كه خود را به زينت آراسته نكنند ؛ چنانچه صريح آيه است :
« وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللَّاتِي لا يَرْجُونَ نِكاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجاتٍ بِزِينَةٍ وَ أَنْ يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ »
. « 4 »
قواعد جمع قاعد است ؛ يعنى ذات قعود يا براى اينكه مثل حايض و طالقاند . و مراد عجايزى است كه حايض نشوند و به حد يأس رسيده باشند ، و طمع نكاح ندارند ، و مرغوب كسى براى پيرى نگردد . باكى نيست كه ثياب خود را گرفته ، خود را مكشوف نمايند ، در صورتى كه به زينت آراسته نباشند ؛ و بهتر از براى آنان است كه عفّت را پيشهء خود قرار دهند و خدا شنوا است اقوال را ، و آگاه به نيّات است . و اما مراد از ثياب مذكور در آيه ، در بعضى از خبر ، به جلبابى كه شرحش بيان گرديد و بعضى به مقنعه و جلباب و در بعضى به قناع و ازار تفسير گرديده است . بالاتفاق معلوم است كه در اين اقسام ، ماسواى زوجه ، جواز نظر در صورتى است كه بدون ريبه و تلذّذ بوده باشد و الّا حرام است .
در انجام سخن از ارباب دانش تمنّى نموده كه اين وجيزهء ناشى از فكر قاصر حقير را پس از تعمّق نظر و اعطاى فكر در موارد سهو و نسيان با خامهء انصراف تصحيح فرموده ، اميد عفو دارم .
و لنختم الكلام فى هذا المقام به حمد الله الملك العلّام الذى أنعم على الخلق بأكمل النعم
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 5 ، ص 523
( 2 ) . همانجا .
( 3 ) . قيل : التابع الذى يتبعك لينال من طعامك و لا حاجة له فى النساء و هو الأبله المولى عليه عن ابن عباس و قتادة و سعيد بن جبير و هو المروى عن ابى عبد الله عليه السلام . مجمع البيان ، ذيل آيهء 31 نور .
( 4 ) . نور ، 60