دائما مكلّف نيست كه صورت خود را و لو در جايى كه هيچ احتمال فساد نيست ، بپوشد ، بلكه مكلّف است در موارد فسق و فساد و فتنه حجاب داشته ، بر حسب صلاح بايد در كوچه و بازار و خيابانها و مجامع عمومى حجاب داشته باشد كه از فساد محفوظ باشد ؛ نه تماموقت را در كوچه و بازار و خيابانها است و نه بازار و خيابانها مجمع علما و دانشمندان است كه در مرور و عبور زن از ايشان تعليم يافته ، عالمه و مهذّبه شود . كوچه و بازار مجمع جهّال و جولانگاه فسّاق و اشرار و اراذل است ؛ و حجاب مضرّ به صحّت هم نيست . « 1 »
ما حصل [ كتاب ] المرأة المسلمة
فيلسوف بزرگ شيخ محمد فريد وجدى كتاب مبسوطى مسمّى به المرأة المسلمة تصنيف و اصلح بودن حجاب را به اقوال همه فيلسوفان و پروفسوران بزرگ اروپا ثابت نموده است .
ماحصل كتاب المرأة المسلمة منحصر به 9 مادهء نافعه است كه به ادلّهء علميّه آنها را مبرهن و ثابت نموده است :
1 . زن اضعف از مرد است جسما و اقلّ قبولا است در علم ؛ و اين ضعف نه براى آن است كه او را از درجهء مرد تنزل دهد ، بلكه براى آن است كه وظيفهء خاصّهء او مقتضى زياده از آن نمىباشد و فطرى طبيعى اوست كه اگر هر قدر بذل جهد كنند كه به مرد برسد ، نمىرسد ؛ زيرا كه نه جسما و نه ادراكا با مرد مساوى نخواهد بود .
2 . از براى هر موجودى كمال خاصى است كه منحصر به او است و كمال زن نه به صلابت عضلات او است و نه به اتّساع دايرهء معلومات وى ، بلكه كمال او منحصر است در موهبت روحيه كه تمتّع به او مطلوب است ؛ و آن موهبت احساسات دقيقه و عواطف رقيقهء او است كه حايز درجهء اقصى است و موهبت مذكوره به حد كمال نرسد مگر در تحت قيادت مرد .
3 . زن به كمال خاصّ الخاصى خود نرسد مگر آنكه زن مردى باشد و مادر طفل كه به تربيت صحيحهء آنها را مربّى شود ؛ و اين نه براى آن است كه فقط به وظايف خود رفتار نموده ، بلكه نموّ ملكات و تهذيب اكمال نشود مگر به زن بودن و مادر شدن ؛ به علّت آنكه روحا و جسما براى آن خلق شده .
4 . اشتغال زن به كارهاى مردانه سبب اعدام مواهب و اطفاى ملكات و اذهاب بهجت و
هامش
( 1 ) . اين جملات عينا از كتاب فلسفهء حجاب ابو عبد الله زنجانى نقل شده است ؛ متن آن رساله در اين مجموعه چاپ شده است .