فاجرى را ، و اوّل تفسير به « يهود » ، و دوم به « نصارى » هم شده در خبر ، و قال أمير المؤمنين عليه السّلام : « كلّ من كفر باللّه فهو مغضوب عليه و ضالّ عن سبيل اللّه » . « 1 »
[ تفسير آيات سوره اخلاص ] :
و چون سوره واجب است ، در نماز خوانده شود ، سوره اخلاص را نيز ، تفسير با اشاره به بطن سوره - فى الجمله - مىكنيم :
-
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ : قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ »
« 2 » : « هو » اشارت است به مرتبهء احديّت كه وجود بحت بسيط است كه « لا اسم » و « لا رسم » ، « غيب الغيوب » و « غيب مطلق » است . و « اللّه » تعبير است ، از مرتبهء واحديّت كه وجود ذات ، از حيثيّت مجمعيّت ، جميع اسماء و صفات باشد و كلام از قبيل قول حق است كه :
« قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ »
. « 3 »
و [ در ] اعراب ديگر ، « هو » مبتداست و « اللّه » بدل ، « واحد » خبر ، و « هو » پيش بسيارى از عرفا ، اسم اعظم است ، چه هيچ تعيّن ندارد و مدلولش نيست ، مگر وجود صرف ، و پيش بعضى « اللّه » اسم اعظم است ، به سبب جامعيّت مدلولش ، همهء اسماء و صفات را و تا توهّم تركيب نشود ، حق فرموده : « احد » ، چه تكثّر به حسب اسماء و صفات است ، نه به حسب وجود كه وجود هر يك با ديگرى ، و وجود جميع ، با وجود مسمّى و موصوف واحد است .
و امّا « هو » را ضمير شأن گرفتن - كه قول بسيار از مفسّرين است - خلاف اصل است و اينكه اسم گرفتيم ، تابع شديم حديث شريفى را كه امين الاسلام شيخ طبرسى در « مجمع البيان » نقل كرده ، از حضرت امام محمد باقر عليه السّلام كه فرموده :
حدّثنى ابى ، عن ابيه ، عن امير المؤمنين عليه السّلام ، أنّه قال : رايت الخضر فى المنام ، قبل بدر بليلة ، فقلت : علّمنى شيئا انتصر به على الاعداء ، فقال ، قل : يا هو يا من لا هو الّا هو ، فلمّا اصبحت قصصت على رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله فقال : يا على ! علّمت الاسم الاعظم فكان على لسانى
هامش
( 1 ) - « بحار الانوار » ج 25 / 274 و ج 92 / 256 .
( 2 ) - اخلاص / 1 .
( 3 ) - انعام / 91 .