است ؛ اكبر و اصغر ، اكبر : « سبحان ربّى العظيم و بحمده » [ است ] ، و تثليث اين ، سنّت است و اصغر : « سبحان اللّه » و تثليثش واجب است .
سرّ : در عبادت ، بايد اوضاعى را به كار برد عبد كه قلب « ايقظ » و « احضر » شود ، و آنها اوضاعى است كه در نزد بزرگان و سلاطين به جا مىآرند ، و بالجمله هر وضعى را كه خوب مىداند براى خوب ، بايد و شايد [ آن را انجام داد . ] از آن جمله است ، « ركوع » و « سجود » .
آيا نمىبينى كه فرموده است :
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
« 1 » و ايضا :
« وَ يَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمانِيَةٌ »
« 2 » و ايضا :
« يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ وَ يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ »
« 3 » و ايضا :
« وَ جاءَ رَبُّكَ وَ الْمَلَكُ صَفًّا صَفًّا »
. « 4 » و معلوم است كه جلوس بر تخت و حمل تخت بر سر ملائكه ، و صف كشيدن آنها و سجود و نحو اينها ، آداب سلاطين است و اينكه در ركوع مسنون است كه گرد آن را بكشد ، اشعار به شعار محبّين و عاشقين است كه : اگر گردنم را بزنى ، تسليمم و سر از سوداى تو نپيچم . مصراع : گردن نهاديم ، الحكم للّه .
و طمأنينه در ركوع ، و در نزد رفع از آن ، واجب است مثل سجود ، و همچنين مسنون است ، طول ذكر در هر دو ، ولى بايد طاق باشد : « ان اللّه وتر يحبّ الوتر » . « 5 » و بعد از رفع از ركوع مسنون است كه بگويد : « سمع اللّه لمن حمده » ، « 6 » و بعض اولياء اللّه گفتهاند كه : « سمع اللّه لمن حمده » « 7 » را ، « حق » به زبان « عبد » مىگويد .
مسألة : ششم ، سجود است
و بايد سجده كرد با مساجد هفتگانه كه « جبهه » و « كفين » و « ركبتين » و « ابهامين » دو پا باشند . و اگر سجده ، بر جبهه متعذّر باشد ، بر جبين و اگر بر جبين هم متعذّر باشد ، بر ذقن ، و اگر بر ذقن هم متعذّر باشد ، ايماء
هامش
( 1 ) - طه / 4 .
( 2 ) - الحاقه / 17 ، با زيادت : « فوقهم » بعد از « ربّك » .
( 3 ) - قلم / 42 .
( 4 ) - فجر / 23 .
( 5 ) - « بحار الانوار » ج 4 / 210 .
( 6 ) - « بحار الانوار » ج 85 / 114 .
( 7 ) - همان / 115 .