و ربّ جليل ، به ابراهيم خليل و ولدش اسماعيل ، فرموده :
« طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَ الْعاكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ »
« 1 » جائى كه خانهء سنگ و گل را بايد تطهير داد از نجاسات ظاهره ، البته خانهء دل را كه : « لا يسعنى ارضى و لا سمائى و لكن يسعنى قلب عبدى المؤمن » ، بايد تطهير داد ، از الواث باطنه و خباثات نفسانيّه ، تا محل واردات قلبيّه شود و متخلّق به اخلاق اللّه گردد كه عرش بايد به صفت ذى العرش و سعت او باشد ، و « طائفين » در تأويل ، خواطر ربانيّه و ملكيّه ، و « عاكفين » اخلاق حميده و ملكات حسنه راسخه ، و « ركع » و « سجد » مراتب توحيد و درجات [ است ] كه پيش شرح داديم .
هداية تفصيليّه : شيخ ابو على ، در اواخر الهيّات « شفاء » تعريف كرده ، اين « حكمت خلقيّه » را كه :
يك جزء از عدالت بود ، به حدّ وسط ، از فكر در امور معاشيّهء دنيويه و « جربزه » را [ به اين ] كه : معرّب « گربزه » است ، به افراط فكر در تكثير طرق جلب منافع دنيويّه و توجيه عوايد و فوايد ، از هر راه و در اجتناب از اسباب مضارّ و تقليل آنها در هر باب ، و « بلاهت » را به تفريط در فكر و اهمال در جلب منفعت و دفع مضرّت در امور معاشيّهء وسيله آخرت . و نيكو فرموده ، ولى تخصيص نبايد داد ، تا شامل شود فكر در نظريّات را .
بلى ، حكمت مستعمله در عقل عملى - كه جزء عدالت است - اين است و جربزه و بلاهتش اين ، نه اينكه مطلق جربزهء مذمومه و بلاهت مذمومه همين باشد ، و افراط فكر در عمليّات و امعان نظر در نظريّات مذموم نيست ، بلكه « فضيلت » است ، بلكه جربزهء مذمومه در آنها ، تردّد و عدم وقوف در نتايج برهانيّه و آراء يقينيّه است كه حاصل مىشود از عدم مزاولت و عدم تسلّت بر تراجيح ، به جهت ضعف تصرّف متصرّفه .
و در حقيقت ، وسواس است و از همنشينى با متجربزين و موسوسين عارين از يقين ، البته زياد شود چنان كه از مجانست جهّال و اغبيا ، غباوت زياد شود ، سيّما جربزه در كسانى كه آتش طبيعت و دنيويّت و نفسانيّت باب علم و عمل ، در حقّ
هامش
( 1 ) - بقره / 119 .