السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ »
، « 1 » خطّ خطّا و عن جنبيه خطوطا اخرى هكذا . . . « 2 » پس ، « مستقيم » صراط توحيد و مسلك جميع انبيا و اوليا و اتباع آنهاست ، و « بواقى » مسالك ديگر است .
و امّا « جسمانى » ، مشاهده خواهد شد راهى صورى به سوى جنّت جسمانى ، و جسرى ممدود بر روى جهنّم كه دربارهء « فجّار » پاره مىشود و در جهنّم ساقط مىشوند ، و در حق « ابرار » آسيبى نمىرسد . و چون نار جهنّم ، صورت معيّنى است - كه تعلّق به دنيا باشد - ائمه عليه السّلام در تفسير آيهء شريفه :
« وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا »
« 3 » فرمودهاند : « جزناها و هى خامدة » . « 4 » پس ، بايد خليلآسا ، با « علم » و « عمل » ، اين آتش را خاموش كرد كه آسيبى نرسد به مشيّت
« السَّلامُ الْمُؤْمِنُ »
« 5 » ، و راهى است [ كه ] دو جادّه دارد :
يكى ، از مو باريكتر و ديگرى از دم شمشير برّندهتر است ، آن اوّل ، صورت « علم » است كه دقيق است ، و دوّم ، صورت « عمل است » كه « عدالت » توسّط است و منجى و اطراف ، « افراط و تفريط » است و موجب شقّ شدن و وقوع در جهنّم است - اعاذنا اللّه منه - مثلا ، در « شهوت » بايد به طريق عفّت مرتكب شد كه اگر به طور افراط باشد ، اين جا « شره » مىشود و پاى راهرو ، به سوى حق منشقّ مىشود آنجا ، و واقع مىشود در « جحيم » ، و اگر به طرز تفريط باشد اين جا ، آن هم ذميم و آن جا ، در راهروى بر روى پل صراط ، موجب انشقاق و وقوع در « جحيم » مىشود و در « غضب » بايد به طريق شجاعت رفت ، « جبن » رذيله و تهوّر همچنين .
پس ، اينها موجب مىشود كه در روش بر صراط ، فرداى قيامت ، پاى راهرو شقّ شود و در چاه زير پل - كه جهنّم است - ساقط شود .
تطبيق : چون ، هر معنى را صورتى و هر حقيقتى را رقيفتى است ، پس دانستى
هامش
( 1 ) - انعام / 154 .
( 2 ) - بنگريد به : « تفسير عياشى » ، بىتا ، بىچا ، مكتبة العلمية الاسلامية ، ج 1 / 383 و 384 .
( 3 ) - مريم / 72 و 73 .
( 4 ) - « تفسير عياشى » ، ج 3 / 78 .
( 5 ) - حشر / 23 .