« قلب المؤمن بين اصبعين من اصابع الرّحمن » « 1 » ، و معلوم است كه قلب « صنوبرى » مراد نيست و « اصابع رحمان » ، جسمانى نيست ، بلكه قلب معنوى و جوهر روحانى مراد است و دو اصبع ؛ « عقل كلّ » و « نفس كلّ » ، يا عقلين ؛ نظرى و عملى ، يا عقل و نفس جزئى است .
و امير المؤمنين على عليه السّلام فرموده است : « قلعت باب خيبر بقوّة ربانيّه لا بقوّة جسمانية » . « 2 »
و ملا عبد الرّحمن الجامى - قدّس سرّه - در « سلسلة الذّهب » منظوم ساخت ، اين مضمون را كه :
« قدرت » و « فعل » حق ، از او زده سر * كنده بىخويشتن ، در از خيبر
خود چه خيبر كه خيبر گردون * پيش آن ، دست و پنجه بود ، زبون
و نيز فرموده است :
أتزعم انّك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الاكبر
« 3 » و آن جناب ، در حديث كميل و حديث اعرابى ، مراتب نفس را شرح داده و از آن مراتب شمرده ، نفس نطقيهء قدسيه را و نفس كليهء الهيه را ، و اوصافى براى آنها ذكر فرموده كه منادى است به تجرّد عقلانى ، و جاى ديگر ، آن دو حديث را ذكر كردهايم .
و نيز ، آن جناب فرموده : « معرفتى بالنّورانيّة معرفة اللّه » ، و نيز فرموده : « أنا آدم الاوّل » « 4 » ، و آدم اوّل ، انسان عقلى بالفعل و فعّال است كه مقدّم است بر انسان ملكوتى و ناسوتى . و نيز فرموده : « كنت مع جميع الانبياء سرّا و مع خاتمهم جهرا » « 5 » ، و نيز : « لى الكرّات و الرّجعات » ، الى غير ذلك من مقالاته الشّريفة . و از بعض ائمّه هدى عليه السّلام در حقّ همه مأثور است : « انفسكم فى النّفوس و ارواحكم فى الارواح » « 6 » ، و نيز :
هامش
( 1 ) - « بحار الانوار » ، ج 70 / 39 .
( 2 ) - ما قلعت باب خيبر بقوّة جسمانيّة . . . ، « بحار الانوار » ، ج 58 / 47 و ج 73 / 76 و ج 87 / 32 .
( 3 ) - بيتى كه قويّا به امام على « ع » منسوب است .
( 4 ) - « انا سيّد ولد آدم ، « بحار الانوار » ، ج 38 / 15 و 17 و 93 و ج 4 / 32 و 67 .
( 5 ) - نظير روايت ، « بحار الانوار » ج 24 / 76 .
( 6 ) - « بحار الانوار » ، 102 / 132 .