- « غاذيه » ، از جنود ميكائيل است و مظهر اسم « رازق » و « رزّاق » و « مقيت » است كه غذاهائى كه مردم آنها را « غذا » گويند ، غذاى بالقوّه است و « غذاء بالفعل » ، آن است كه مغيرهء ثانيه ، به حول و قوّت حق تعالى ، آماده مىكند و آن ، در لحم « لحم » است و در عصب ، « عصب » و همچنين ، حتّى در صلابت چون « عظم » و در لطافت ، چون « رطوبت » زجاجى و جليدى است .
- و « ناميه » ، مظهر اسم « رافع الدّرجات » است ، - و « مولّده » ، مظهر اسم
« جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً »
، « 1 » كه حق تعالى ، مستخلف است و « عقل كلّ » خليفهء اوست و « نفس كل » ، خليفهء عقل و انبياء و اولياء « خلفاء الله » و شمس ، خليفهء « خدا » و قمر خليفهء « شمس » و خليفة الخلفيه ، خليفة . پس ، اين شوقها و محبّتها و تربيتها و قهرها و استخلافها ، اظلال اسماء و صفات اويند .
مصرع : نخست اين جنبش ، از حسن ازل خواست .
و اشكال ديگر هست ، در قوّت مصوّره و آن اين است كه : مصوّره ، قوّتى است بسيطه و « منى » ، جسمى است متشابه الاجزاء و « فاعل » واحد ، در « قابل » واحد نكند ، مگر فعل واحد را . پس ، بايد شكل « منى » كروى باشد ، چنان كه شكل طبيعى در هر جسم بسيط ، كروى است و مؤكّد است شبهه به قول معلّم اوّل و تابعين او كه :
« منى » ، متشابه الاجزاء و متشابه المزاج است . و ليكن ، بقراط و تابعين او رفتهاند به سوى آنكه :
« منى » متشابه المزاج نيست ، بلكه متشابه الامتزاج است ، يعنى : در نفس الامر ، اجزاء ، متمايزند از يكديگر ، ولى حسّ امتياز نمىدهد بعضى را از بعض ، زيرا كه « منى » بيرون مىآيد ، از كلّ اجزاء بدن . پس ، از « لحم » بيرون آيد ، شبيه به آن و از « عظم » شبيه به آن و از « عصب » و « عقب » و « عضل » و غيرها ، شبيه به آنها . پس اجزاء منى مختلفاند ، به حسب اختلاف اعضاء .
و استدلال كردهاند بر اين مطلب ، به مشاكله ميانهء والد و مولود ، در بسيار اندامها و در نقص و زيادتى اندامى و نيز به عموم لذّت ، از براى جميع بدن . و تابعين معلّم
هامش
( 1 ) - بقره / 35 .