بلى ، در شكّ ما بين چهار و پنج ، بعد از اكمال سجدتين ، هرگاه متذكّر شود كه يك ركعت زياد نموده ، حكم به بطلان نماز مىشود ، چه قبل از اتيان سجدهى سهو ، يا بعد از آن باشد .
[ و ] هرگاه كسى كثير الشكّ باشد ، شكّ او را اعتبارى نيست ، چه در افعال نماز باشد ، يا در ركعات آن . ( 1 )
و بعضى از علما او را مخيّر ما بين عدم التفات به شكّ ، و رجوع به قواعد شكّ - چنانچه مذكور شد - مىدانند « 1 » و آن ، ضعيف است .
و دور نيست كه حكم كثرت شك نسبت به شكّ در اصل نماز ، يا وضو ، يا غسل نيز جارى باشد ؛ چنانچه شكّ كند ، در وقت ، كه نماز كرده است يا نه ؛ يا شكّ كند بعد از يقين به حدث ، كه وضو گرفته يا نه ؛ يا غسل نموده يا نه .
و مرجع در كثرت شك ، عرف است ؛ پس هرگاه چنان باشد كه در عرف مردم بعد از ملاحظهى حال او بگويند كه بسيار شكّ مىكند ، كثير الشكّ خواهد بود و حكم مذكور بر او مترتّب مىشود ، مادامىكه كثرت شكّ از براى او ثابت باشد .
و هرگاه بعد ، شكّ او كم شود ، و كثير الشكّ بر او صدق نكند ، حكم مذكور نسبت به او ثابت نمىشود ؛ بلكه شكّ او معتبر خواهد بود و بايد رجوع به احكام شكّ - كه مذكور شد - نمايد .
و مقصود به عدم اعتبار شكّ كثير الشكّ آن است كه التفاتى به آن شكّ نمىكند و حكم شكّ را بر آن جارى نمىنمايد .
هامش
( 1 ) * هرگاه كثرت شكّ او به حدّ وسواس و ابتلا به هم رسيده باشد در هيچ مقام اعتنا به آن نكند و امّا مسمّاى كثرت در اوّل مرتبهى آن در غير نماز ، خالى از تأمّلى نيست كه موجب سقوط حكم شود و احوط مراعات حكم شكّ است . ( محمّد باقر )
( 1 ) - محقّق اردبيلى در مجمع الفائدة و البرهان ، ج 3 ، ص 142 - 147 .