البته يكسرى مطالب است كه حتى اگر آنها را روزنامهوار و ساده هم بخوانيم ، براى همه قابل فهم است ، مطالبى هم هست كه بايد كم و بيش در آنها دقت نمود . آيا مطالبى كه بايد در آنها دقت و تأمل شود مبهم است ؟ اگر چنين باشد كل كتب علمى ، چه بشرى و چه غير بشرى مبهم است ؛ مثلًا كتابهاى علم فيزيك ، شيمى ، رياضى ، پزشكى و غيره را بايد بسيار با دقت موشكافى كرد تا مورد فهم قرار گيرد ، درحالىكه تفكّر در قرآن و درك متشابهات آن ، چندان هم پيچيده نيست ، بلكه با توجه به مجموعه آيات كريم انسان را صد درصد به نتيجهى مطلوب مىرساند ، زيرا كتب بشرى كه در آنها تشابهات بين دو يا چند يا چندين چيز است و اصطلاحات مشتركشان را در كتابشان استعمال نمودهاند ، بيشتر بايد دقت نمود تا تشابه از بين برود ، ولى پى بردن به نكتهى اختلافىِ تشابه در قرآن كار سادهاى است ، زيرا مىدانيم هرگز شباهتى بين خدا و خلق وجود ندارد ؛ حتى تفكر و تعقل در قوانين و علوم قرآن بسيار سادهتر و روشنتر از تفكر در قوانين علمى ديگران است ، چون در مورد قوانين بشرى ، اثبات هر فرضيه ، كار چندان سادهاى نيست ؛ حتى اگر فرضيهاى ثابت گردد ممكن است ساليانى بعد دوباره نقض يا متكامل گردد ، لكن در مورد قرآن مىدانيم مطالب و قوانينى را كه بيان فرموده ، ثابت است و هرگز مورد نقض و ايراد هم واقع نمىشود .
بعضى از ادلّهى عقلى و علمى و حسّى ، احياناً به خطا مىروند ، چون مطلق نيستند ؛ اما اگر انسان فكر خود را در مسير صحيح به كار اندازد ، و از مقدماتِ مطلقِ عقلانى و وحيانى و - در مسير فهم قرآن كريم - استفاده نمايد ، ابهام و ظنيّت هم بر طرف مىشود و حتى در اين صورت ، نه تنها ظنيّت خود را نسبت به قرآن كريم مرتفع كرده بلكه بالاتر حتى خواهد توانست اقوال و نظرات و قطعيّات غير مطلق « 1 » بشرى را نيز مورد نقد و بررسى قرار دهد و خلاصه اين كه محك - وحى قرآن - صحيح و سقيم كل نظرات را
هامش
( 1 ) - بعضى از تصورات و قضايايى كه عدهاى از رجال دين قطعى شمرده و برهانى هم براى آنها اقامه كردهاند با عرض به كتاباللَّه و سنت قطعيّه معلوم مىشود كه دور از حقيقت و خيالى بيش نبوده است ، بلكه جهلى است كه مركب از دو جهل بوده و در رفع آن غير از معجزه و عنايت خاصه الهيه چارهى ديگرى نيست مانند همين تصور ظنى الدلاله بودن قرآن مبين و متشابه بودن كل قرآن كريم و قول به تحريف كتاباللَّه العلى العظم . « تعالىاللَّه عَمّايقولون و عمايصفون » ( خادمالقرآن )