يكديگرند و تشابه دارند .
پس احسن القول ، كتاب خدا و نظرياتى است كه بر مبناى كلام خداست . زيرا « متشابهاً مثانى » تفسير درونى قرآن را ثابت مىكند و ما بايد با استفسار ، آيات شبيه به هم را پيدا كنيم و آيات را دو به دو يا چند آيه را با هم تفسير كنيم . مقلدين بايد اين بهترين تفسيرها و فتواها را پيدا كنند و تبعيت كنند . « فَسْئَلُوا اهْلَ الذِّكْرِ انْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونْ » ( انبياء / 7 ) اگر نمىدانستهايد از دانايان پرسش كنيد .
اگر امام زمان ( عج ) تشريف بياورند بالاترين مصداق « اهل الذكر » ايشان خواهند بود . لكن در عصر غيبت شوراى شايسته فقهاى قرآنى به مقدار زيادى به حقيقت نزديكند و مصداق ديگرى از « اهل الذكر » هستند ، زيرا الف و لام بر سر « الذكر » شامل ايشان نيز مىشود و تبعيت از ايشان ، مورد تأييد قرآن و سنّت قطعيّه است .
در قوانين اجتماعى نيز اگر مبنا كتاب و سنّت يا علوم جديد بشرى باشد بايد اطاعت و احترام رعايت شود . چنانكه گفتيم خدا در توانايىها و استعدادهاى بشر حداقل لازم را فرموده است . مثلًا رعايت حقوق و نظم عمومى مستفاد از قرآن است . اگر جامعهى پيشرفته براى رعايت نظم لازم دانست از چراغ قرمز عبور نكنيد تا خطرات جانى و مالى و اتلاف وقت صورت نگيرد ، عبور از چراغ قرمز از باب برهم زدن نظم عمومى و عدم رعايت حقالناس حرام است . اما اگر بودن چراغ قرمز در مسيرى لازم نباشد و كارشناسان آن را ضرورى ندانند ، نفس بودن آن غلط است . اما اگر جاى مناسبى بود لكن در زمان بسيار خلوت با احتياط و بدون ايجاد ممانعت براى ديگران از چراغ قرمز عبور كرد ، از جهت رعايت نكردن مقررات ، حرام و از جهت عدم اختلال در نظم عمومى براى رفت و آمد ، چندان گناهى نكرده است .
بنابراين معرفت دينى ، اگر مجموعهى اقوال و گفتههاى دانشمندان بشرى باشد ، قول هيچ يك تعبدآور نيست . اما اگر گفتههاى علمايى بر مبناى قرآن ثابت شود از باب اطاعت از حكم الهى مورد احترام و لازم الاجرا خواهد بود . اينگونه اجتهاد ، گرچه حاصل تلاش بشرى است ، لكن به اثبات حكم الهى منجر مىشود كه بشرى نيست . اما
نقدى بر دين پژوهى فلسفه معاصر (فارسى) — صفحة 396
مساهمون: الشيخ محمد الصادقي الطهراني
ص٣٩٦