45 تقسيم فقه به عباديات و اجتماعيات
دكتر سروش : فقه را به نحوههاى مختلف تقسيم كردهاند . تقسيمى كه من مىكنم بدين نحو است :
1 ) آنچه زير سقف عدل و جور مىآيد ، اجتماعيات اسلامى مىناميم .
2 ) آنچه زير سقف عدل و جور نمىآيد و ما آنها را اصطلاحاً عباديات مىناميم . حج و نماز و روزه و تيمم و وضو و امثال اينها در اين قسم مىگنجد . در باب عباديات اگر معناى پيامبرى را خوب فهميده باشيم ، ماجرا به اين صورت بوده كه اول پيامبر به يك كمالاتى رسيده ، بعد اين كمالات يك اعمالى را به او آموزش داده ، بعد ايشان آمده و آن اعمال را به ما آموزش داده تا ما هم به آن كمالات برسيم . يعنى آنچه براى پيامبر معلول بوده ، براى ما علت است . به تعبير خيلى سادهتر ، پيغمبران واجد يك كمالاتى شدند ، آنگاه عباداتى را كشف كردند . بعد به ما مىگويند اين عبادات را انجام بدهيد تا به آن كمالات برسيد . يعنى عبادات معلول كمالات پيامبران بود اما براى ما علت آن كمالات است . ما در اين منطقه عبادات ، مصالح خفيه داريم ، يعنى يك مكانيزمهايى به ما پيشنهاد مىشود و ما نمىدانيم چرا به اين صورت است و چرا به نتايج خاص منتهى