35 خاتميت
دكتر سروش : سؤال اول : خاتم بودن پيامبر بزرگوار اسلام صلى الله عليه و آله يك دعوى درون دينى است يا بيرون دينى . آيا ما براساس ادعاى خود پيامبر و با تحليل ويژگىهاى ايشان دريافتهايم كه محمد صلى الله عليه و آله آخرين پيامبر آسمانى است ، يا ويژگىهاى اين شخصيت حتى بدون اطلاع از دعوى ختميّت ، خاتميت وى را نشان مىدهد ؟ .
در قرآن و در قصهى مربوط به زيد آمدهاست : « ما كان محمدٌ أبا أحد من رجالكم و لكن رسول اللَّه و خاتم النبيين » رواياتى هم كه از خود پيامبر نقل شده است ، از اين مطلب حكايت دارد . روايت بسيار مشهورى از طريق اهل سنّت و شيعه رسيده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمودند : « انت منى بمنزلة هارون من موسى الا أنّه لا نبىّ بعدى » .
اين قبيل توضيحات و تصريحات از ناحيه شخص پيامبر صلى الله عليه و آله مسلمانان را به اين باور رسانيد كه ايشان آخرين پيامبر هستند . اما تجربههاى دينى و وحيانى البته همچنان برقرار خواهد بود . ملاصدرا روايت عجيبى را در مفاتيح الغيب آورده است كه مضمون عارفانه بلندى دارد : « إنّ لِله عباداً ليسُوا بانبياء يغبطهم النبوّة » . [ تجربه نبوى / ص 115 ]