20 پلوراليسم يا اختلاف انديشهها و برداشتها
دكتر سروش : بحث پلوراليزم ، تبيين كثرتى است كه در عالم است ، خواه اين كثرت در حقايق باشد ، خواه كثرتى باشد كه در آن مخلوطى از حق و باطل باشد . در عالم كثرتى پديد آمده است . اين كثرت را بايد تبيين كرد و اين تبيينها يا با علت است و يا با دليل . اما اين كه در ميان اين كثرتها ، باطلهايى هم پيدا مىشود كه در اين سخنى نيست . قطعاً اباطيلى هم در اين وسط هست ، قطعاً مكاتب ناحقى در عالم وجود دارد ، بدون ترديد . به قول مولانا :
آن كه گويد جمله حقاند احمقى است * آن كه گويد جمله باطل او شقى است
ما چه قايل به توطئه باشيم در تاريخ اديان ، چه قايل به كژفهمى مردم باشيم ، چه قايل به عناد مردم باشيم ، اينها هيچكدام مسأله را حل نمىكند . چون بلافاصله ما سؤال مىكنيم كه چرا اكثريت مردم معاند با حقند ؟ چرا اكثريت مردم كژفهمند ؟ چرا اكثريت مردم ، گول توطئهها را خوردهاند و حق را تشخيص ندادهاند ؟ باز هم مىبينيم كه كار تبيين پايان نيافته است .
بحث از معيار حق و باطل هم هيچ چيز را حل نمىكند ، چون عقلاى قوم معتقدند با به