15 تعارض دو فهم از دين
دكتر سروش : آن كه ضامن دينى بودن معرفت است ، رجوع مستمر عالمان به كتاب و سنّت ، و غور در بحار و بطون شريعت است ، و آن كه موجب دريدن پردههاى پيشين جهالت و رشد فزايندهى بصيرت است ، انديشههاى غير دينى است كه نو به نو در مىرسند و عالمان دينى را در تعمير و ترميم و تكميل بناى پيشين معرفت خويش ، يارى مىدهند . اين دو نيمهى بيرونى و درونى معرفت دينى ، همواره با يكديگر در داد و ستد بودهاند . هيچ شريعتى نيامده است تا مردم آن را نفهمند و يا نخوانند . اما همين كه آن را بخوانند و بدانند ، به فهمى فراخور فرهنگ خود از آن مىرسند و اين فهمهاست كه با يكديگر در مىآميزند و در مىآويزند و چون در متن شريعت به اعتقاد همهى مؤمنان ، تعارض و تناقض نيست و چون دين براى رفع اختلافها آمده است ، بايد ديد اين همه نزاع و تعارض و اختلاف صادقانه ميان عالمان دين از چيست ؟ آيا دين با دين به نزاع برخاسته است يا فهمى از دين با فهمى ديگر از آن ؟ « هميشه دو فهم از دين با هم تعارض مىيابند ، نه فهمى از دين با خود دين » . [ قبض و بسط / ص 156 ]
آيةاللَّه صادقى : همانطور كه ذكر شد ، فهم صحيح از شريعت با خود شريعت