معنى « شَاءَ » اين است كه : نمىشود چيزى مگر به دانستهء او ؛ به اين معنى كه مىتوانست كه كارى كند كه آن چيز نشود ، با وجود اختيار فاعلِ آن چيز . و دانسته نكرد .
و معنى « أَرَادَ » نزديكِ آن است كه در معنى « شَاءَ » مذكور شد ؛ به اين معنى كه ثبوت بر مقتضاى مشيّت است ، چنانچه بيان شد در باب سابق . و دوست نداشته اين را كه گفته شود كه : او ثالثِ ثَلَاثه است ، چنانچه نصارى مىگويند كه : او ذاتى است كه دو صفتِ كائِن فِي نَفْسِهِ دارد ؛ يكى : علم . و ديگرى : حيات . و راضى نشده براى بندگان خود كفر را .
[ حديث ] ششم
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى ، عن أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ ، قَالَ : ] قَالَ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا عليه السلام : « قَالَ اللَّهُ : ابْنَ آدَمَ ، بِمَشِيئَتِي كُنْتَ أَنْتَ الَّذِي تَشَاءُ لِنَفْسِكَ مَا تَشَاءُ ، وَبِقُوَّتِي أَدَّيْتَ فَرَائِضِي ، وَبِنِعْمَتِي قَوِيتَ عَلى مَعْصِيَتِي ، جَعَلْتُكَ سَمِيعاً بَصِيراً قَوِيّاً
« ما أَصابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَ ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ »
« 1 » وَذَاكَ أَنِّي أَوْلى بِحَسَنَاتِكَ مِنْكَ ، وَأَنْتَ أَوْلى بِسَيِّئَاتِكَ مِنِّي ، وَذَاكَ أَنِّي « 2 » لَاأُسْأَلُ عَمَّا أَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ » .
شرح : لام در لِنَفْسِكَ براى انتفاع است . و مَا تَشَاءُ اعمّ از افعال حسنه و قبيحه است ؛ زيرا كه هر فعل اختيارى ، موقوف بر داعى است و آن در بنده ، علم به نفع است . و مىتواند بود كه مَا تَشَاءُ عبارت از افعال حسنه باشد ، مثل طاعات .
الْقُوَّة ( به ضمّ قاف و تشديد واو ) : زورمندىِ عزم كسى در كارى . و آن ، ضدّ « حَوْل » به فتح حاء بى نقطه و سكون واو است كه به معنى سستى عزم كسى از كارى است ، مثل « لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ » .
مَا أَصَابَكَ تا آخر ، مذكور است در سورهء نساء .
« مِنْ » در
« مِنْ حَسَنَةٍ »
و در
« مِنْ سَيِّئَةٍ »
براى سببيّت است .
هامش
( 1 ) . نساء ( 4 ) : 79 .
( 2 ) . كافى مطبوع : « أنّني » .