باب بيست و هفتم بَابُ الابْتِلَاءِ وَالاخْتِبَارِ
اصل : شرح : الابْتِلَاء : آزمودن . الاخْتِبَار : خبر گرفتن . و هر دو ، راجع به يك معنى مىشود و در اللَّه تعالى ، مَجاز است . و مراد ، خلق مُقوّىِ معصيت است در كسى ، مثل خلقِ شهوت و غضب و اقسام نعمت .
در اين باب ، دو حديث است .
[ حديث ] اوّل
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمنِ ، عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الطَّيَّارِ ] عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام ، قَالَ : « مَا مِنْ قَبْضٍ وَلَا بَسْطٍ إِلَّا وَلِلّهِ فِيهِ مَشِيئَةٌ وَقَضَاءٌ وَابْتِلَاءٌ » .
شرح : الْقَبْض ( به فتح قاف و سكون باء يك نقطه و ضاد با نقطه ، مصدر باب « ضَرَبَ » ) : بازداشتن . و مراد اين جا ، بازداشتن مكلّف است خود را از مَأمورٌبِه .
الْبَسْط ( به فتح باء يك نقطه و سكون سين بى نقطه و طاء بى نقطه ، مصدر باب « نَصَرَ » ) : وادادن . و مراد اين جا ، وادادنِ مكلّف است خود را در مَنهيٌّ عَنْه . و مىتواند بود كه مراد به قبض و بسط ، ترك و فعل باشد مطلقاً .
تفسير مشيّت و قضا گذشت در باب بيست و پنجم و بيست و ششم . ترك ذكرِ اراده و قدر اين جا ، اختصار براى ظهور است .
يعنى : روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه : نيست هيچ تركِ « مَأمُورٌبِه » و نه هيچ فعلِ « مَنْهِيٌّ عَنْه » مگر بر حالى كه اللَّه تعالى راست در آن مشيّت و قضا و خلقِ مقوّىِ عصيان ، بى جبر بر عصيان .