وَعَزَّ أَخْبَرَ مُحَمَّداً صلى الله عليه و آله بِمَا كَانَ مُنْذُ كَانَتِ الدُّنْيَا ، وَبِمَا يَكُونُ إِلَى انْقِضَاءِ الدُّنْيَا ، وَأَخْبَرَهُ بِالْمَحْتُومِ مِنْ ذلِكَ ، وَاسْتَثْنى عَلَيْهِ فِيمَا سِوَاهُ » .
شرح : مراد به استثناء ، تعليق بر مشيّت است به گفتنِ « إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ » به اعتبار وقت معيّن ، نه به اعتبار اصل وقوع . و تعديهء آن به « عَلى » به تضمين معنى شرطِ اقرار او به جهل خود است ، چنانچه گفته در سورهء جنّ :
« قُلْ إِنْ أَدْرِي أَ قَرِيبٌ ما تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَداً » .
« 1 » و بَدا ، در قسم دوم مىرود ، نه در قسم اوّل .
يعنى : روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه : به درستى كه اللَّه - جَلَّ وَ عَزَّ - خبردار كرد محمّد صلى الله عليه و آله را به هر چه شده از وقتى كه شروع شده دنيا و به هر چه مىشود تا آخر شدنِ دنيا . و خبردار كرد او را در بعضِ آنچه مىشود به وقت معيّنِ آن و استثنا كرد بر او در باقى كه مجهولِ او گذاشته ، به اعتبار وقت معيّن ؛ اگر خواهد تقديم مىكند و اگر خواهد تأخير مىكند و اگر خواهد اثبات مىكند .
[ حديث ] شانزدهم
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِيهِ ] عَنِ الرَّيَّانِ بْنِ الصَّلْتِ ، قَالَ : سَمِعْتُ الرِّضَا عليه السلام يَقُولُ : « مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً قَطُّ إِلَّا بِتَحْرِيمِ الْخَمْرِ ، وَأَنْ يُقِرَّ لِلَّهِ بِالْبَدَاءِ » .
شرح : روايت است از رَيّان ( به فتح راء بى نقطه و تشديد ياء دو نقطه در پايين ) ابن صَلت ( به فتح صاد بى نقطه و سكون لام و تاء دو نقطه در بالا ) گفت كه : شنيدم از امام رضا عليه السلام كه مىگفت كه : نفرستاده اللَّه تعالى پيغمبرى هرگز ، مگر به حرام كردنِ شراب مسكر و اين كه اقرار كند براى اللَّه تعالى به بَدا ، كه بيان شد در شرح عنوان باب .
[ حديث ] هفدهم
اصل : [ الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ] عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : سُئِلَ الْعَالِمُ عليه السلام : كَيْفَ عَلِمَ اللَّهِ ؟
شرح : مىتواند بود كه مراد به عالم در اين جا ، صاحب الزمان عليه السلام باشد و به توسّط يكى از سُفَرا ، يا بى واسطه به مُعَلّى رسيده باشد . و مىتواند بود كه مراد ، امام حسن عسكرى عليه السلام ، يا ديگرى از ائمّهء سابق بر او باشد .
هامش
( 1 ) . جنّ ( 72 ) : 25 .