[ حديث ] دهم
اصل : [ الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الصَّلْتِ ، عَنِ الْحَكَمِ وَإِسْمَاعِيلَ ابْنَيْ حَبِيبٍ ] عَنْ بُرَيْدٍ الْعِجْلِيِّ ، قَالَ :
سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام يَقُولُ : « بِنَا عُبِدَ اللَّهُ ، وَبِنَا عُرِفَ اللَّهُ ، وَبِنَا وُحِّدَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالى ، وَمُحَمَّدٌ حِجَابُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالى » .
شرح : عُبِدَ ، به صيغهء ماضى مجهول باب « نَصَرَ » و معلوم باب تفعيل مىتواند بود ؛ و بنابر اوّل ، مراد اين است كه : عبادت غير ما و شيعهء ما مقبول نيست . و بنابر دوم ، مراد اين است كه : اگر خلق ما نمىبود تكليف واقع نمىشد .
عُرِفَ به صيغهء ماضى مجهول باب « ضَرَبَ » است ؛ و مراد اين است كه : غير جمعى كه مسائل توحيد از ما ياد گرفته باشند ، الحاد در اسماى اللَّه مىكنند ، پس معرفتِ اللَّه چنانچه بايد ندارند و آنچه دارند و مشترك است ميان مؤمن و كافر از ايشان ، مقبول نيست ، موافق آنچه گذشت در شرح حديث چهارمِ اين باب .
پس اين حديث منافات ندارد با آنچه گذشت در احاديثِ « بَابُ أَنَّهُ تَعَالى لَايُعْرَفُ إِلَّا بِهِ » كه باب سوم است . و موافق اين است آنچه در كتاب توحيد ابن بابويه در « بَابُ أَنَّهُ تَعَالى لَايُعْرَفُ إِلَّا بِهِ » منقول است از امام جعفر صادق عليه السلام كه : « لَوْلَا اللَّهُ مَا عَرَفْنَا وَلَوْلَا نَحْنُ مَا عَرَفَ اللَّه » . « 1 »
وُحِّدَ به صيغهء ماضى مجهولِ باب تفعيل است . و مراد اين است كه : غير شيعهء ما مشركاناند ، مانند جمعى كه مذكورند در آيت سورهء توبه :
« اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ »
« 2 » .
الْحِجَاب ( به كسر حاء بى نقطه و تخفيف جيم ) : رسول . مراد اين است كه : فرقى نيست ميان محمّد و اوصياى او عليهم السلام در آنچه مذكور شد ، فرق در اين است كه او رسول است و ايشان نيستند .
هامش
( 1 ) . التوحيد ، ص 290 ، ذيل ح 10 .
( 2 ) . توبه ( 9 ) : 31 .