به « حَدّ » است . الْأَمْثَال ( جمع مَثَل ، به فتح ميم و فتح ثاء ) : تشبيه غريب به مانندها در اسم جامدِ محض ، چنانچه اهل تشبيه مىگويند كه : اللَّه تعالى مانند بلور يا سَبيكه « 1 » است .
يعنى : روايت كرد محمّد بن ابى عبد اللَّه برقى و محمّد بن يحيى عطّار ، به همگى بالا بردند سند حديث را سوى امام جعفر صادق عليه السلام كه : به درستى كه امير المؤمنين عليه السلام طلب سعىِ مردمان كرد در جنگ معاويه در بار دوم ، پس وقتى كه زود جمع شد لشكر ، برخاست خطبه گويان ؛ به اين روش كه گفت : ستايش اللَّه راست كه يكتاى بى همتاىِ مقصودِ به غايت جداگانه است ، آن كه نه از چيزى بوده و نه از چيزى آفريده آنچه را كه حادث شده از روى قدرتى كه جدا شده اللَّه تعالى به آن قدرت از همگى اشيا غير خود و جدا شده همگى اشيا از او . پس نيست او را بيانِ عظمتى كه ادراك كرده شود و نه طرف نسبتى كه شريك او باشد در اسم جامدِ محض كه زده شود به سببِ آن طرفِ نسبت مَثَلها ، تا معلومِ مخاطب شود كه او مانند كدام چيز است از اين چيزها در اسم جامدِ محض .
اصل : « كَلَّ دُونَ صِفَاتِهِ تَحْبِيرُ اللُّغَاتِ ، وَضَلَّ هُنَاكَ تَصَارِيفُ الصِّفَاتِ ، وَحَارَ فِي مَلَكُوتِهِ عَمِيقَاتُ مَذَاهِبِ التَّفْكِيرِ ، وَانْقَطَعَ دُونَ الرُّسُوخِ فِي عِلْمِهِ جَوَامِعُ التَّفْسِيرِ ، وَحَالَ دُونَ غَيْبِهِ الْمَكْنُونِ حُجُبٌ مِنَ الْغُيُوبِ ، تَاهَتْ فِي أَدْنى أَدَانِيهَا طَامِحَاتُ الْعُقُولِ فِي لَطِيفَاتِ الْأُمُورِ » .
شرح : اين پنج جمله ، براى بيانِ « فَلَيْسَتْ لَهُ » تا آخر [ است ] . الْكَلَال ( به فتح كاف ) :
ماندگى . صِفَاتِهِ عبارت از انواع بيانِ لايقِ عظمت اوست .
التَّحْبِير ( به حاء بى نقطه و باء يك نقطه و راء بى نقطه ) : نيكو ادا كردنِ سخن و مانند آن . اللَّغَات ( به ضمّ لام ) : زبانهاى مختلف . و اضافه در تَحْبِيرُ اللُّغَات اضافهء مصدر به مفعول است ، يا به فاعل مجازى .
هُنَاكَ اشاره به اللَّه تعالى است . التَّصَارِيف ( جمع تَصْريف ) : مبالغهء صرف به معنى گردانيدن ؛ و مراد اين جا ، اقْسام است . الفْ لامِ الصِّفّات براى عهد خارجى است و
هامش
( 1 ) . سبيكه : قطعهء طلا يا نقره . ر . ك : لسان العرب ، ج 10 ، ص 438 ( سبك ) .