[ حديث ] سوم
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عُرْوَةَ ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ الطَّائِيِّ ] عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ :
« وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي »
« 1 » : كَيْفَ هذَا النَّفْخُ ؟
فَقَالَ : « إِنَّ الرُّوحَ مُتَحَرِّكٌ كَالرِّيحِ ، وَإِنَّمَا سُمِّيَ رُوحاً لِأَنَّهُ اشْتَقَّ اسْمَهُ مِنَ الرِّيحِ ، وَإِنَّمَا أَخْرَجَهُ عَنْ لَفْظَةِ الرِّيحِ ؛ لِأَنَّ الرُّوحَ « 2 » مُجَانِسٌ « 3 » لِلرِّيحِ ، وَإِنَّمَا أَضَافَهُ إِلى نَفْسِهِ لِأَنَّهُ اصْطَفَاهُ عَلى سَائِرِ الْأَرْوَاحِ ، كَمَا قَالَ لِبَيْتٍ مِنَ الْبُيُوتِ :
بَيْتِي ، وَلِرَسُولٍ مِنَ الرُّسُلِ : خَلِيلِي ، وَأَشْبَاهِ ذلِكَ ، وَكُلُّ ذلِكَ مَخْلُوقٌ ، مَصْنُوعٌ ، مُحْدَثٌ ، مَرْبُوبٌ ، مُدَبَّرٌ » .
شرح : كَيْفَ هذَا النَّفْخُ سؤال است از اين كه : اين دميدن آيا از قبيل دميدنِ هواست در جسمى ، يا از قبيل ساختن مجرّد است به جسمى ، چنانچه فلاسفه مىگويند در نفوس ناطقهء انسانيّه ؟
يعنى : روايت است از محمّد بن مسلم ، گفت كه : پرسيدم امام جعفر صادق عليه السلام را از قول اللَّه - عَزَّ وَجَلَّ - در سورهء ص كه : و دميدم در آدم از روح خود ؛ چگونه است اين دميدن ؟
پس گفت در بيانِ اين كه از قبيل دميدنِ هواست كه : به درستى كه روح حركت مىكند از مكانى به مكانى - مثل باد ، كه هواى متحرّك است - و جز اين نيست كه نام نهاده آن را روح براى آن كه مشتقّ ساخته نام آن را از باد . و براى اين مشتقّ ساخته از لفظى كه براى باد است كه روح از جنس باد است ؛ به معنى اين كه هواى متحرّك است و براى اين نسبت داده سوى خودش كه گزيده آن را بر باقى روحهاى مردمان ، چنانچه گفته براى خانهاى از خانهها كه كعبه باشد : خانهء من . و براى رسولى از رسولان كه
هامش
( 1 ) . حجر ( 15 ) : 29 ؛ ص ( 38 ) : 72 .
( 2 ) . كافى مطبوع : « الأرواح » .
( 3 ) . كافى مطبوع : « مجانسة » .