وَالْغَلَبَةِ ، فَهكَذَا ظُهُورُ اللَّهِ عَلَى الْأَشْيَاءِ .
وَوَجْهٌ آخَرُ أَنَّهُ الظَّاهِرُ لِمَنْ أَرَادَهُ وَلَا يَخْفى عَلَيْهِ شَيْءٌ ، وَأَنَّهُ مُدَبِّرٌ لِكُلِّ مَا يُرَى « 1 » ، فَأَيُّ ظَاهِرٍ أَظْهَرُ وَأَوْضَحُ مِنَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالى ؟ لِأَنَّكَ لَاتَعْدَمُ صَنْعَتَهُ حَيْثُمَا تَوَجَّهْتَ ، وَفِيكَ مِنْ آثَارِهِ مَا يُغْنِيكَ ، وَالظَّاهِرُ مِنَّا : الْبَارِزُ بِنَفْسِهِ ، وَالْمَعْلُومُ بِحَدِّهِ ، فَقَدْ جَمَعَنَا الِاسْمُ وَلَمْ يَجْمَعْنَا الْمَعْنى » .
شرح : التَّسَنُّم ( به سين بى نقطه و تشديد نون مضمومه ، مصدر باب تفعّل ) : بالا رفتن . الذُّرى ( به ضمّ ذال با نقطه و راء بى نقطه و الف ) جمع ذُرْوَه ( به ضمّ و كسر ذال با نقطه و سكون راء بى نقطه ) : بلندى چيزى .
الْقَدر ( به فتح قاف و فتح و سكون دال ) : جارى ساختن كسى حكم خود را بر چيزى بعد از دانستنِ او مرتبه و مقدار آن چيز را .
الْفَلَج ( به فتح فاء و سكون لام و جيم ، مصدر باب « نَصَرَ » و « ضَرَبَ » ) : ظفر يافتن بر دشمن . و به ضمّ فاء ، اسم مصدر است .
وَ لَايَخْفى عطف است بر الظَّاهِرُ لِمَنْ أَرَادَهُ . و ضمير عَلَيْهِ ، راجع به اللَّه است . و يُرى ( به ياء دو نقطه در پايين و راء بى نقطه و الف ) به صيغهء مضارع غايبِ مجهولِ باب « مَنَعَ » است . و ضمير مستتر در آن ، راجع به مَا است .
أَيّ ظَاهِرٍ استفهام انكارى است ؛ و لهذا استدلال كرده بر آن كه گفته : لِأَنَّكَ لَاتَعْدَمُ تا آخر . « تَعْدَمُ » به صيغهء مضارع مخاطبِ معلومِ باب « عَلِمَ » است .
يعنى : و امّا نمايان كه مذكور مىشود در اسماى اللَّه تعالى ، پس نيست براى معنى اين كه بالاست چيزها را به سوار شدن بالاى آنها و نشستن بر آنها و بالا رفتن بر بلندىهاى آنها ؛ و ليك آن ، نمايان بودن براى قهر و غلبهء اوست چيزها را و تقدير او بر آن چيزها هر چه را كه خواهد ، همچو گفتنِ مرد كه : نمايان شدم بر دشمنان خود . و نمايان كرد مرا اللَّه تعالى بر دشمن من ؛ چه خبر مىدهد اين سخن از ظفر يافتن و غالب شدن ، پس همچنين است نمايان شدنِ اللَّه تعالى بر چيزها .
و وجه ديگر نمايان بودنِ اللَّه تعالى اين است كه : نمايان است نزد كسى كه طلب
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « برأ » .