او صفات و اسما ، چنانچه آمد و رفت مىكند صفات و اسما بر غير او ، مثل آدمى كه مىباشد خاك يك بار و بار ديگر مركّب از گوشت و خون مىشود و بار ديگر مركّب از رُفات و رَميم مىشود كه بعضِ آن رفات است و بعضِ آن رميم كه هنوز ريخته نشده و مانند بُسر خرما كه مىباشد ، يك بار بَلَح و بار ديگر بُسر و بار ديگر رُطَب و بار ديگر تَمر . پس به نوبت مىآيد بر او اسما و صفات ؛ و اللَّه - عَزَّ وَجَلَّ - چنان نيست .
[ حديث ] ششم
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَكِيمٍ ] عَنْ مَيْمُونٍ الْبَانِ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام وَقَدْ سُئِلَ عَنِ الْأَوَّلِ وَالْآخِرِ ، فَقَالَ : « الْأَوَّلُ لَاعَنْ أَوَّلٍ قَبْلَهُ ، وَلَا عَنْ بَدْءٍ سَبَقَهُ ؛ وَالْآخِرُ لَاعَنْ نِهَايَةٍ كَمَا يُعْقَلُ مِنْ صِفَةِ الْمَخْلُوقِينَ ، وَلكِنْ قَدِيمٌ ، أَوَّلٌ ، آخِرٌ ، لَمْ يَزَلْ ، وَلَا يَزَالُ « 1 » ، بِلَا بَدْءٍ وَلَا نِهَايَةٍ ، لَايَقَعُ عَلَيْهِ الْحُدُوثُ ، وَلَا يَحُولُ مِنْ حَالٍ إِلى حَالٍ ، خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ » .
شرح : بَان ( به باء يك نقطه و الف و تخفيف نون ) درختى است كه روغنِ دانهء ميوه آن خوش بوست و اين جا لقب است .
مفعول سَمِعْتُ محذوف است ، فَقَالَ تا آخر ، دلالت بر آن مفعول مىكند .
أَوَّلٍ با تنوين است . قَبلَهُ ( به قاف و باء يك نقطه ) به صيغهء ماضى غايبِ معلومِ باب « عَلِمَ » است . و ضمير مستتر ، راجع به اللَّه تعالى است . و بارز ، راجع به « أَوَّل » است . و جمله ، نعتِ « أَوَّل » است . و مقصود نفىِ اين است كه : اوّليّت او به اعتبار حلول صفتى در او در زمان ماضى و انتفاء آن در زمان مستقبل باشد .
الْبَدْئ ( به فتح باء يك نقطه و كسر دال بى نقطه و ياء و همزه ؛ و گاهى همزه منقلب به ياء مىشود با ادغام ) : احداث كرده شده . سَبَقَهُ به صيغهء ماضى غايب معلومِ باب « نَصَرَ » و « ضَرَبَ » است . و ضمير مستتر ، راجع به اللَّه تعالى است . و بارز ، راجع به
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « ولا يزول » .