باب شانزدهم بابُ مَعَانِي الْأَسْمَاءِ وَاشْتِقَاقِهَا
اصل : شرح : الْمَعْنى ( به فتح ميم و سكون عين و نون و الف ) : مقصد ؛ و آن ، اعمّ است از مُسْتَعْمَلٌ فِيهِ لفظ و از بازگشتِ استعمال لفظ ، خواه آن بازگشت ، دليلِ صحّت استعمال باشد و خواه چيزى باشد كه اسمِ آن غير آن باشد ؛ به معنى اين كه اسم آن از مشتقّات و مانند آنها باشد ، بنا بر اين كه اسم مشتقّ و مانند آن ، ذاتىِ افراد خود نمىباشد . و اسم جامدِ محض البتّه ذاتىِ افراد خود است .
تفسير اسم گذشت در شرح عنوانِ باب سابق .
الاشْتِقَاق : گرفتن كلمه از كلمهء ديگر ؛ و كلمهء اوّل را مشتقّ مىنامند و دوم را مُشْتَقٌّ مِنْه ، خواه آن دو كلمه ، جزء كلامِ لفظى باشد و خواه جزء كلام نفسى باشد . وَاشْتِقَاقِهَا عطف است بر « مَعَانِي » .
يعنى : اين باب ، بيانِ معانى اسماى الهى است و بيان اين كه همهء آنها مشتقّات است ، پس هيچ كدام از قبيل اعلام و اسماى اجناس نيست .
در اين باب ، دوازده حديث است .
[ حديث ] اوّل
اصل : عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَحْيى ، عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنْ تَفْسِيرِ
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
قَالَ « 1 » : « الْبَاءُ بَهَاءُ اللَّهِ ، وَالسِّينُ سَنَاءُ
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « فقال » .